พระไตรปิฎก

๔. เอกมูลสูตร ว่าด้วยปริศนาธรรม [๑๔๑] เทวดากราบทูลว่า บาดาล มีรากอันเดียว มีความ วนสอง มีมลทินสาม มีเครื่องลาดห้า เป็น ทะเล หมุนไปได้สิบสองด้าน ฤาษีข้ามพ้น แล้ว. อรรถกถาเอกมูลสูตร พึงทราบวินิจฉัยในเอกมูลสูตรที่ ๔ ต่อไป :- บทว่า เอกมูลํ ได้แก่อวิชชาเป็นราก (มูล) แห่งตัณหา ทั้งตัณหา ก็เป็นราก (มูล) แห่งอวิชชา แต่ในที่นี้ ท่านประสงค์เอาตัณหา. ก็ตัณหานั้น ย่อมหมุนเป็นไปสองอย่าง คือ ด้วยสัสสตทิฏฐิ และอุจเฉททิฏฐิ เพราะเหตุนั้น ตัณหานั้น จึงชื่อว่า มีความหมุนเป็นสอง. ตัณหานั้น ชื่อว่า มีมลทินสาม มีราคะเป็นต้น. โมหะ ก็ชื่อว่ามีมลทินในที่นั้นเพราะเป็นเงื่อนแห่งสหชาตของ ตัณหานั้น. ราคะโทสะ มีกามคุณห้าเป็นเครื่องลาดของตัณหานั้น เพราะเป็น เงื่อนแห่งอุปนิสสยะ (คือที่อาศัยอย่างมั่นคง). ตัณหานั้นแหละแผ่ไปในธรรม