พระอภิธรรม

ธัมมสังคณี (พระไตรปิฏกเล่มที่ 34) คัมภีร์ที่จัดกลุ่มสภาพปรมัตถธรรม (จิต, เจตสิก, รูป, นิพพาน) ออกเป็นหมวดหมู่ตามสภาวะจริง เช่น อะไรเป็นกุศล อะไรเป็นอกุศล หรืออะไรที่เป็นอพยากฤต (ไม่เป็นกุศล และ อกุศล) การจัดหมวดแบ่งออกเป็น ติกมาติตา (แยก 3 หมวด) ทุกมาติกา (แยก 2 หมวด) รวมถึง จิตตุปปาทกัณฑ์ ซึ่งเป็นการแสดงลักษณะของจิตแต่ละประเภท และ รูปกัณฑ์ ซึ่งเป็นการแสดงลักษณะของรูปปรมัตถประเภทต่างๆ

วิภังคปกรณ์ (พระไตรปิฏกเล่มที่ 35) นำหัวข้อธรรมจากคัมภีร์แรก (ธัมมสังคณี) มาอธิบายรายละเอียด โดยแบ่งการอธิบายเป็น 3 นัย (นัยพระสูตร, นัยพระอภิธรรม, และถาม-ตอบ) ประกอบด้วยเรื่องขันธ์, อายตนะ, ธาตุ, อริยสัจ, อินทรีย์, ปฏิจจสมุปบาท, สติปัฏฐาน, สัมมัปปทาน, อิทธิบาท, โพชฌงค์

ธาตุกถา (พระไตรปิฏกเล่มที่ 36) เป็นคัมภีร์ที่แสดงการสงเคราะห์สภาพธรรมต่างๆลงใน ขันธ์ 5, อายตนะ 12 และธาตุ 18 เพื่อดูว่าสภาวธรรมอย่างหนึ่งจะเข้ากันได้หรือไม่ได้กับธรรมะอีกอย่างหนึ่ง

ปุคคลบัญญัติ (พระไตรปิฏกเล่มที่ 36) เป็นคัมภีร์ที่ไม่ได้พูดเรื่องสภาวะล้วนๆ แต่เป็นแสดงการสมมติเรียกชื่อบุคคล ตามลักษณะคุณธรรมหรือกิเลส (เช่น โสดาบัน, สกทาคามี) แม้ในระดับปรมัตถ์จะไม่มีบุคคล แต่ก็ต้องบัญญัติชื่อไว้เพื่อการสื่อสาร

กถาวัตถุ พระไตรปิฏกเล่มที่ 37 เป็นคัมภีร์ที่ว่าด้วยการ ตอบคำถามและโต้แย้ง ทัศนะที่ผิดเพี้ยนของนิกายต่างๆ ในสมัยหลังยุคพุทธกาล เพื่อรักษาความถูกต้องของหลักธรรมดั้งเดิมไว้

ยมกปกรณ์ (พระไตรปิฏกเล่มที่ 38-39) เป็นคัมภีร์นำธรรมะมาตั้งเป็น คำถาม-คำตอบแบบคู่ (เช่น ถ้าสิ่งนี้ใช่ สิ่งนั้นใช่ไหม?) เพื่อตรวจสอบความเข้าใจในธรรมะให้แม่นยำ ไม่สับสน และครอบคลุมทุกแง่มุม ประกอบด้วยคัมภีร์ย่อย 7 คัมภีร์คือ มูลยมก, ขันธ์ยมก, อายตนะยมก, ธาตุยมก, สัจจยมก, สังขารยมก, อนุสยยมก, จิตตยมก, ธัมมยมก, อินทรียยมก

มหาปัฏฐาน (พระไตรปิฏกเล่มที่ 40-45) เป็นคัมภีร์ที่ยิ่งใหญ่และละเอียดที่สุด ว่าด้วย กฎแห่งเหตุและปัจจัย 24 ประการ อธิบายว่าสภาวธรรมทุกอย่างเกี่ยวเนื่องและส่งผลกระทบต่อกันอย่างไร (เช่น เหตุปัจจัย, อารมณ์ปัจจัย)