พระไตรปิฎก

กล่าวคำว่า มหาราช ดังนี้เป็นต้น. บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ปสยฺหปฺปวี วิเชตฺวา ความว่า ชนะ วิเศษเฉพาะแผ่นดินที่อยู่ในอำนาจของตน โดยพลการ. บทว่า อาวสนฺโต แปลว่า ปกครองอยู่. บทว่า โอรํ สมุทฺทสฺส ความว่า แม้ได้ส่วนในแห่งสมุทรจน หมดสิ้น ก็ยังไม่อิ่มด้วยการได้นั้น ก็ปรารถนาฝั่งคือทวีปอื่นๆ แห่งสมุทร ต่อไปอีก. บทว่า อวีตตณฺหา ได้แก่ ผู้ไม่ปราศจากตัณหา. บทว่า อูนาว ได้แก่ ผู้มีมโนรถยังไม่บริบูรณ์เลย. บทว่า กาเมหิ โลกมฺหิ น หตฺถิ ติตฺติ ความว่า ชื่อว่าความ อิ่มด้วยวัตถุกามทั้งหลายในโลกนี้ ย่อมไม่มีแก่คนผู้ยังไม่ปราศจากตัณหา. บทว่า กนฺทนฺติ นํ ความว่า ย่อมกระทำความคร่ำครวญระบุถึง คุณของเขา เจาะจงคนที่ตายไปแล้ว. บทว่า อโห วตา โน อมราติ จาหุ ความว่า ย่อมคร่ำครวญ ว่า ทำอย่างไรหนอ ญาติทั้งหลายของพวกเราจะพึงไม่ตาย, ก็ในที่นี้ เพื่อ สะดวกในการผูกคาถา ท่านจึงทีฆะ (วต) เป็น วตา. บทว่า โส ฑยฺหติ สูเลหิ ตุชฺชมาโน ความว่า สัตว์ผู้ตาย แล้วนั้น สัปเหร่อเอาหลาวแทงเพื่อเผ่าง่าย. บทว่า ตาณา แปลว่า ผู้ กระทำการต้านทาน. บทว่า เยนกมฺมํ แปลว่า ตามยถากรรม. บทว่า ธนํ ได้แก่ วัตถุสิ่งใดสิ่งหนึ่งที่บุคคลพึงออกเสียงร้อง (ว่า นี้ของเรา). ท่านกล่าว ธนํ ซ้ำอีก โดยหมายถึงเงินและทอง.