พระไตรปิฎก

ตลอด ได้แก่ จักบรรลุสัจจะ ๔ เหล่านั้นที่เห็นได้แสนยาก ด้วยกุศลสมภาร อันเราสั่งสมมาด้วยปัญญาในอริยมรรค. บทว่า รูเป ได้แก่ ในรูปอันจะรู้ได้ด้วยจักษุ. บทว่า อมิเต ความว่า ไม่รู้แล้วด้วยญาณ อธิบายว่า กำหนดไม่ได้ แล้ว คือกำหนดรู้ไม่ได้แล้ว. บทว่า ผุสิเต แปลว่า พึงถูกต้อง. บทว่า ธมฺเม ได้แก่ ในธรรม ที่จะพึงรู้แจ้งด้วยใจ. อีกอย่างหนึ่ง บทว่า อมิเต ได้แก่ ในรูปหาประมาณมิได้ คือ แตกต่างกันหลายประเภท ด้วยสามารถสีเขียวเป็นต้น, และสัททรูปเป็นต้น อันแตกต่างกันหลายประเภท ด้วยอำนาจเสียงกลองเป็นต้น ด้วยอำนาจ รสที่รากเป็นต้น ด้วยสามารถความเป็นของหยาบและอ่อนเป็นต้น และ ด้วยอำนาจเป็นสุขและทุกข์เป็นต้น. บทว่า อาทิตฺตโต เพราะเป็นธรรมชาติ อันไฟ ๑๑ กองติดทั่ว แล้ว. บทว่า สมเถหิ ยุตฺโต ได้แก่ ประกอบด้วยฌาน วิปัสสนา และ มรรคสมาธิ. บทว่า ปญฺาย ทจฺฉํ ความว่า จักเห็นด้วยปัญญาในมรรค อัน ประกอบด้วยวิปัสสนาปัญญา. บทว่า ทุพฺพจเนน วุตฺโต ได้แก่ สืบต่อด้วยคำที่กล่าวชั่ว. บทว่า ตโต นิมิตฺตํ ได้แก่ เพราะเหตุแห่งผรุสวาจา. บทว่า วิมโน น เหสฺสํ ความว่า ไม่พึงเกิดโทมนัส.