พระไตรปิฎก

๕ คน ก็ไม่ประสบปัญหานั้น. บทว่า นาชฺฌคมามฺหเส ความว่า เรา ทั้งหลายไม่ประสบปัญหานั้น ดุจบุคคลไม่ได้ฟังอุบายที่เราทั้งหลายถาม แม้ใน คาถาที่สองก็นัยนี้แหละ. บทว่า กุญฺชรานํ วนูทเก ความว่า การอยู่ของ ช้างทั้งหลายในที่ไม่มีน้ำ ชื่อว่าอยู่ในที่มิใช่ประเทศ เพราะว่าช้างเหล่านั้น เมื่ออยู่ในชัฏป่าอันหาน้ำมิได้เห็นปานนั้น ชื่อว่ามิใช่ประเทศ ย่อมตกอยู่ใน อำนาจของปัจจามิตรเร็วพลัน ฉันใด แม้การที่เราทั้งหลายอยู่ในที่ใกล้ของ มนุษย์ชั่วเป็นคนพาลหาความรู้มิได้ ก็ชื่อว่าอยู่ในสถานที่มิใช่ประเทศ ฉันนั้น ก็บรรดาบัณฑิตมีประมาณเท่านี้ แม้คนหนึ่งซึ่งจะเป็นที่พึ่งอาศัยของเราในบัดนี้ ก็ไม่มี พระเจ้าวิเทหราชทรงบ่นเพ้อไปต่าง ๆ ด้วยประการฉะนี้. มโหสถบัณฑิตได้สดับดังนั้น คิดว่า พระราชาพระองค์นี้ทรงลำบาก เหลือเกิน ถ้าเราไม่เล้าโลมพระองค์ให้สบายพระหฤทัย พระองค์จักมีพระ- หฤทัยแตกสิ้นพระชนมชีพ จึงได้กราบทูลเล้าโลม. พระศาสดาเมื่อจะทรงประกาศข้อความนั้น ตรัสว่า แต่นั้น มโหสถผู้เป็นบัณฑิตมีปัญญาเห็นประ- โยชน์ เห็นพระเจ้าวิเทหราชถึงความทุกข์ จึงได้ กราบทูลคำนี้ว่า ข้าแต่พระมหาราชเจ้า ขอพระองค์ อย่าตกพระหฤทัยกลัวเลย ข้าแต่พระองค์ผู้องอาจใน ทางรถ ขอพระองค์อย่าตกพระหฤทัยกลัวเลย ข้า พระองค์จักเปลื้องพระองค์ผู้ดุจดวงจันทร์หรือดวง อาทิตย์อันราหูจับแล้ว หรือดุจช้างจมติดในเปือกตม หรือดุจงูติดอยู่ในกระโปรง หรือดุจนกติดอยู่ในกรง หรือเหล่าปลาอยู่ในข่าย ผู้มีพลและพาหนะคุมล้อม อยู่ให้พ้นจากความลำเค็ญ ข้าพระองค์จักยังกองทัพ