พระไตรปิฎก

บทว่า ปธานํ ได้แก่ ความเพียรอันสูงสุด. บทว่า อธิฏฺานํ ได้แก่ ความตั้งมั่นในการทำความดี. บทว่า อนุโยโค ได้แก่ ความประกอบเนือง ๆ. บทว่า อปฺปมาโท ได้แก่ ความไม่มัวเมา คือความไม่อยู่ปราศ จากสติ. บทว่า อิมํ โลกํ นาสึสติ เป็นบทเดิม. บทว่า สกตฺตภาวํ ได้แก่ อัตภาพของตน. บทว่า ปรตฺตภาวํ ได้แก่ อัตภาพในปรโลก. รูปและเวทนา เป็นต้นของตน คือ ขันธ์ ๕ ของตน รูปและเวทนาเป็นต้นของผู้อื่น คือ ขันธ์ ๕ ในปรโลก. บทว่า กามธาตุํ ได้แก่ กามภพ. บทว่า รูปธาตุํ ได้แก่ รูปภพ. บทว่า อรูปธาตุํ ได้แก่ อรูปภพ. เพื่อแสดงทุกข์ด้วยสามารถแห่งรูปและรูปอีก พระเถระจึงกล่าว กามธาตุ รูปธาตุ ไว้ส่วนหนึ่ง กล่าวอรูปธาตุไว้ส่วนหนึ่ง. บทว่า คตึ วา ความว่า คติ ๕ ท่านกล่าวด้วยสามารถเป็นที่ตั้ง. บทว่า อุปปตฺตึ วา ความว่า กำเนิด ๔ ท่านกล่าวด้วยสามารถ ความบังเกิด. บทว่า ปฏิสนฺธึ วา ความว่า ปฏิสนธิ ท่านกล่าวด้วยสามารถ การสืบต่อแห่งภพ ๓.