พระไตรปิฎก

อรรถกถาทุฏฐัฎฐกสุตตนิทเทส พึงทราบวินิจฉัยในคาถาแรก ในทุฏฐัฎฐกสูตรก่อน. บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า วทนฺติ ความว่า ย่อมติเตียนพระผู้มี พระภาคเจ้าและภิกษุสงฆ์. บทว่า ทุฏฺมนาปิ เอเก อญฺเปิ เว สจฺจมนา ความว่า บทว่า บางพวก ได้แก่ เดียรถีย์บางพวกมีใจอันโทษประทุษร้าย บาง พวกแม้มีความสำคัญเช่นนั้นก็มีใจอันโทษประทุษร้าย อธิบายว่า ชนเหล่า ใดฟังเดียรถีย์เหล่านั้นแล้วเชื่อ ชนเหล่านั้นเข้าใจว่าจริง. บทว่า วาทญฺจ ชาตํ ความว่า คำด่าอย่างหนึ่งที่เกิดขึ้น. บทว่า มุนิ โน อุเปติ ความว่า มุนีคือพระพุทธเจ้า ย่อมไม่เข้า ถึงเพราะมิใช่ผู้กระทำ และเพราะความไม่กำเริบ. บทว่า ตสฺมา มุนี นตฺถิ ขิโล กุหิญฺจิ ความว่า เพราะ เหตุนั้น มุนีนี้ พึงทราบว่า ไม่มีกิเลสเครื่องตรึงจิต ด้วยกิเลสเครื่องตรึง จิตมีราคะเป็นต้นในที่ไหน ๆ. บทว่า ทุฏฺมนา ความว่า มีใจอันโทษทั้งหลายที่เกิดขึ้นประทุษ ร้ายแล้ว. บทว่า วิรุทฺธมนา ความว่า มีใจอันกิเลสเหล่านั้นกั้นไว้ไม่ให้ ช่องแก่กุศล. บทว่า ปฏิวิรุทฺธมนา ท่านขยายด้วยสามารถอุปสรรค. บทว่า อาหตมนา ความว่า ชื่อว่า มีใจอันโทสะมากระทบ