พระไตรปิฎก

บทว่า วิริยสมาทานมฺปิ ได้แก่ แม้การถือเอาความเพียร. บทว่า กามํ เป็นนิบาตลงในอรรถว่า ส่วนเดียว. บทว่า ตโจ จ นหารู จ ได้แก่ ผิวหนังและเส้นเอ็นทั้งหลาย. บทว่า อฏฺิ จ ได้แก่ กระดูกทั้งหมด. บทว่า อวสุสฺสตุ ได้แก่ จงเหือดแห้งไป. บทว่า อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ ความว่า เนื้อและเลือดทั้งหมดจง เหือดแห้งไป. บทว่า ตโจ ได้แก่ อวัยวะส่วนหนึ่ง. บทว่า นหารู ได้แก่ อวัยวะส่วนหนึ่ง. บทว่า อฏฺิ ได้แก่ อวัยวะส่วนหนึ่ง. บทว่า อุปสุสฺสตุ มํสโลหิตํ ได้แก่ อวัยวะส่วนหนึ่ง. บทว่า ยนฺตํ เป็นบทเชื่อมกับบทที่จะพึงกล่าวข้างหน้า. บทว่า ปุริสถาเมน ได้แก่ ด้วยกำลังทางกายของบุรุษ. บทว่า พเลน ได้แก่ ด้วยกำลังญาณ. บทว่า วิริเยน ได้แก่ ด้วยวิริยานุภาพแห่งญาณทางใจ. บทว่า ปรกฺกเมน ได้แก่ ด้วยการก้าวไปสู่ฐานะข้างหน้า ๆ คือ ด้วยความเพียรที่ถึงขั้นอุตสาหะ. บทว่า ปตฺตพฺพํ ได้แก่ อิฐผลนั้นใดที่พึงบรรลุ. บทว่า น ตํ อปาปุณิตฺวา ได้แก่ ยังไม่บรรลุอิฐผลที่พึงบรรลุนั้น. บทว่า วิริยสฺส สณฺฑานํ ภวิสฺสติ ความว่า ความย่อหย่อน คือ