พระไตรปิฎก

บัดนี้ พระสารีบุตรเถระกล่าวคาถา ๓ คาถา ต่อจากนี้ เพื่อจะกล่าว สรรเสริญพระขีณาสพที่ท่านสรรเสริญไว้อย่างนี้ว่า โย อตฺตานํ ภวเน น ทสฺสเย ดังนี้. บรรดาคาถา ๓ คาถาเหล่านั้น คาถาแรกมีวินิจฉัยดังต่อไปนี้ :- บทว่า สพฺพตฺถ ความว่า ในอายตนะ ๑๒. ในนิทเทสว่า น ปิยํ กุพฺพติ โนปิ อปฺปิยํ มีความว่า :- บทว่า ปิยา ความว่า กระทำปีติในใจ. พระสารีบุตรเถระเมื่อจะแสดงสัตว์และสังขารเหล่านั้นเป็นส่วน ๆ จึง กล่าวว่า กตเม สตฺตา ปิยา อิธ ยสฺส เต โหนฺติ ดังนี้. บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า ยสฺส เต ตัดบทเป็น เย อสฺส เต ความว่า สัตว์เหล่านั้น. บทว่า โหนฺติ ความว่า เป็น. บทว่า อตฺถกามา ความว่า ผู้ใคร่ความเจริญ. บทว่า หิตถามา ความว่า ผู้ใคร่ความสุข. บทว่า ผาสุกามา ความว่า ผู้ใคร่อยู่เป็นสุข. บทว่า โยคกฺเขมกามา ความว่า ผู้ใคร่ความเกษม คือปลอดภัย จากโยคะ ๔. ชื่อว่า มารดา เพราะอรรถว่า ถนอมรัก. ชื่อว่า บิดา เพราะอรรถว่า ประพฤติน่ารัก. ชื่อว่า พี่น้องชาย เพราะอรรถว่า คบกัน. แม้ในบทว่า ภคินี นี้ก็นัยนี้เหมือนกัน.