พระไตรปิฎก

บทว่า มคฺคามคฺคณาณทสฺสนวิสุทฺธิ ได้แก่ วิปัสสนูปกิเลส ๑๐ คือ :- โอภาส - แสงสว่าง ๑ ญาณ - ความรู้ ๑ ปีติ - ความอิ่มใจ ๑ ปัสสัทธิ - ความสงบ ๑ สุข - ความสุข ๑ อธิโมกข์ - ความน้อมใจเชื่อ ๑ ปัคคหะ - ความเพียร ๑ อุปัฏฐาน - ความตั้งมั่น ๑ อุเบกขา - ความวางเฉย ๑ นิกันติ - ความใคร่ ๑ เกิดขึ้นในขณะ อุทยัพพยานุปัสสนา - พิจารณาเห็นความเกิด และความดับ, มิใช่ทาง, อุทยัพพยญาณปฏิบัติไปตามวิถี เป็นทาง ด้วยเหตุนั้นชื่อว่า มัคคามัคคญาณ - ญาณในทางและมิใช่ทาง ด้วย ประการฉะนี้จึงยังมลทินอันมิใช่ทางให้หมดจดด้วยญาณนั้น. บทว่า ปฏิปทาญาณทสฺสนวิสุทฺธิ ได้แก่ วิปัสสนาญาณ ๙ เหล่านี้ คือ :- อุทยัพพยานุปัสนาญาณ - ปรีชาคำนึงเห็นทั้งความเกิดทั้ง ความดับ ๑