พระไตรปิฎก

เพราะอวัยวะหย่อน อินทรีย์วิการ ความเป็น หนุ่มสาวเสื่อมกำลังถดถอย. สติเป็นต้นเสื่อม- โทรม ขาดความเลื่อมใสจากลูกเมียของตน ถึง ความอ่อนแอมากขึ้น. สัตว์ได้รับทุกข์ทั้งกายทาง ใจทั้งหมดนั้น เพราะชราเป็นเหตุ ฉะนั้น ท่าน จึงกล่าวว่าชราเป็นทุกข์. แม้เมื่อท่านควรกล่าว พยาธิทุกข์ในลำดับชราทุกข์ก็พึงทราบว่า ท่านไม่กล่าว เพราะพยาธิทุกข์ท่านถือเอาด้วยกายิกทุกข์นั่นเอง. ในบทว่า มรณมฺปิ ทุกฺขํ - แม้ความตายก็เป็นทุกข์ ความตาย มี ๒ อย่าง คือ ความตายที่ท่านกล่าวหมายถึงลักษณะของสังขตะว่า ชรามรณะท่านสงเคราะห์ด้วยขันธ์ ๒,๑ และที่ท่านกล่าวหมายถึงการ ขาดชีวิตินทรีย์อันเนื่องกันในภพหนึ่งว่า ความกลัวแต่ความตายเป็นนิจ ในที่นี้ท่านประสงค์เอาความตายนั้น. ชื่อของความตายนั้น คือ ชาติ- ปัจจยมรณะ - ความตายเพราะชาติเป็นปัจจัย, อุปักกมมรณะ - ความ ตายเพราะความพยายาม, สรสมรณะ - ตายเพราะสิ้นอายุและกรรม, อายุกขยมรณะ - ความตายเพราะสิ้นอายุ, บุญญักขยมรณะ - ความตาย เพราะสิ้นบุญ. พึงทราบประเภทของความตายในที่นี้อีก คือ ขณิก- ๑. อภิ.ธา. ๓๖/๖๗.