พระไตรปิฎก

บทว่า ภิยฺโยภาวาย - เพื่อความเจริญโดยยิ่ง ได้แก่ เพื่อความเจริญ บ่อย ๆ. บทว่า เวปุลฺลาย ได้แก่ เพื่อความไพบูลย์. บทว่า ภาวนาย ได้แก่ เพื่อความเจริญ. บทว่า ปาริปูริยา ได้แก่ เพื่อความบริบูรณ์. ก็สัมมัปธาน ๔ อัน ได้แก่ สัมมาวายามะ เหล่านี้เป็นโลกิยะ ในส่วนเบื้องต้น เป็นโลกุตระในขณะแห่งมรรค. แต่ในขณะแห่มรรค ความเพียรอย่างเดียวเท่านั้น ย่อมได้ชื่อ ๔ อย่าง ด้วยสามารถทำกิจ ๔ อย่างให้สำเร็จ. ในสัมมัปธานเหล่านั้น พึงทราบสัมมัปธานที่เป็นโลกิยะ โดย นัยที่ท่านกล่าวไว้ในกัสสปสังยุตนั่นแล. ในกัสสปสังยุตนั้นท่านกล่าว ไว้ว่า ดูก่อนท่านผู้มีอายุ สัมมัปธาน ๔ เหล่านี้. สัมมัปธาน ๔ เป็นไฉน ? ดูก่อนอาวุโส ภิกษุใน ศาสนานี้ทำความเพียรว่า อกุศลธรรมอันลามก ยังไม่เกิดแก่เรา เมื่อเกิดพึงเป็นไปเพื่อความฉิบ- หาย, ภิกษุทำความเพียรว่า อกุศลธรรมอันลามก เกิดขึ้นแล้วแก่เรา เมื่อไม่เกิดขึ้น จะพึงเป็นไปเพื่อ ความฉิบหาย, ภิกษุความเพียรว่า กุศลธรรม ยังไม่เกิดแก่เรา เมื่อไม่เกิดขึ้น จะพึงเป็นไป เพื่อความฉิบหาย, ภิกษุทำความเพียรว่า กุศลธรรม