พระไตรปิฎก

เหตุ พึงทราบในความเป็นเหตุแห่งผลนั่นเอง. บทว่า สมฺมปฺปธานา ความเพียรชอบ พึงทราบว่าท่านกล่าว เพราะความที่ผลอันเป็นกิจของความเพียรยังกิจ ๔ อย่างให้สำเร็จ- แล้วในขณะเกิด. เพราะสัมมัปธาน ย่อมไม่ได้ในขณะผลโดยประการ อื่น. พระเถระผู้ยกโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ขึ้นในขณะแห่งมรรคกล่าวไว้ ว่า ธรรม ๓๗ ประการที่เหลือ เว้นสัมมัปธาน ๔ ย่อมได้ในขณะแห่ง ผล. พึงทราบแม้สัจจะเป็นต้น ตามที่ประกอบด้วยสามารเาสำเร็จกิจมีกิจ คือ การแทงตลอดเป็นต้น อย่างนั้นเหมือนกัน. อนึ่ง บทว่า วิโมกฺโข ได้แก่ ผลวิโมกข์. บทว่า วิมุตฺติ ได้แก่ ผลวิมุตติ. ชื่อ อนุปฺปาทญาณ - ญาณในความไม่เกิด เพราะอรรถว่า ระงับ มีความดังได้กล่าวแล้วนั่นแล. บทว่า วุฏฺหิตฺวา - ออกแล้ว ท่านกล่าวไว้อย่างนี้ด้วยอำนาจ แห่งผล เพราะไม่มีการออกในระหว่าง. บทว่า อิเม ธมฺนา ตทา สมุทาคตา - ธรรมเหล่านี้เริ่มเกิด ในครั้งนั้น พึงทราบการเชื่อมใส่ อิติ ศัพท์ อันเป็นบาลีที่เหลือว่า พระโยคาวจรย่อมพิจารณาว่า ธรรมมีประการดังกล่าวแล้วเหล่านี้ เริ่ม เกิดในขณะแห่งมรรค และในขณะแห่งผล ดังนี้. จบ อรรถกถาปัจจเวกขณญาณนิทเทส