พระไตรปิฎก

อวิกเขปะ เพราะจิตไม่ฟุ้งซ่านไปในอารมณ์ต่าง ๆ ด้วยเอกัคตานั้น. อธิบายว่า ความไม่ฟุ้งซ่าน กล่าวคือ ความที่จิตเป็นเอกัคตา. บทว่า สมาธิ ความว่า ชื่อว่าสมาธิ เพราะจิตตั้งอยู่เสมอใน อารมณ์เดียว. บทว่า ตสฺส สมาธิสฺส วเสน - ด้วยอำนาจแห่งสมาธินั้น คือ ด้วยอำนาจแห่งสมาธิมีประการดังกล่าวแล้ว เพราะรู้ตามความเป็น จริงแห่งจิตตั้งมั่นแล้ว ด้วยอุปจารสมาธิ. บทว่า อุปฺปชฺชติ าณํ - ญาณย่อมเกิดขึ้น คือ มรรคญาณ ย่อมเกิดขึ้นตามลำดับ. บทว่า ขียนฺติ - ย่อมสิ้นไป ด้วยสามารถการตัดขาด. บทว่า อิติ เป็นบทสรุปอรรถมีประการดังกล่าวแล้ว. บทว่า ปมํ สมโถ - สมถะมีก่อน คือ สมาธิย่อมมีในส่วน เบื้องต้น. บทว่า ปจฺฉา ฌาณํ - ญาณมีภายหลัง คือ ญาณย่อมมีใน ขณะมรรค ในส่วนหลัง. บทว่า กามาสโว - กามาสวะ คือ ราคะประกอบด้วยกามคุณ. บทว่า ภวาสโว - ภวาสวะ คือ ฉันทราคะในรูปภพ อรูปภพ ความใคร่ในฌาน ราคะเกิดร่วมกับสัสสตทิฏฐิ ความปรารถนาด้วย สามารถแห่งภพ.