พระไตรปิฎก

และหมวด ๔ คือ จิตฺตปฏิสํเวที - รู้แจ้งจิต ๑ อภิปฺปุโมทยํ จิตฺตํ - ทำจิตให้บันเทิง ๑ สมาทหํ จิตฺตํ - ความตั้งจิตไว้ ๑ วิโมจยํ จิตฺตํ - ความเปลื้องจิต ๑ ด้วยอัปปนาสมาธิ และด้วยสมาธิสัมปยุตด้วย วิปัสสนา. บทว่า อนิจฺจานุปสฺสี - การพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง คือ ท่านกล่าวด้วยสามารถการพิจารณาเห็นความไม่เที่ยง. บทว่า วิราคานุปสฺสี - การพิจารณาเห็นความคลายกำหนัด คือ ท่านกล่าวด้วยสามารถแห่งการพิจารณาเห็นความเบื่อหน่าย. บทว่า นิโรธานุปสิสี - การพิจารณาเห็นความดับ คือ ท่าน กล่าวด้วยสามารถแห่งการทำลาย. บทว่า ปฏินิสฺสคฺคานุปสฺสี - การพิจารณาเห็นความสละคืน ท่านกล่าวด้วยสามารถวุฏฐานคามินีวิปัสสนาเห็นแจ้งการออกไป. จริงอยู่ การพิจารณาเห็นความสละคืนนั้น ย่อมสละกิเลสกับ ด้วยขันธาภิสังขาร ด้วยสามารถทังคะ อนึ่ง ย่อมแล่นไปเพราะ น้อมจิตไปในนิพพาน อันตรงกันข้ามกับกิเลสนั้น ด้วยเห็นโทษใน สังขตธรรม. ท่านกล่าวหมวด ๔ นี้ ด้วยสามารถแห่งสมาธิอันสัมปยุต ด้วยวิปัสสนา. อนึ่ง ในบทนี้ว่า อสฺสาสวเสน ปสฺสาสวเสน - ด้วยสามารถ แห่งการหายใจเข้า ด้วยสามารถแห่งการหายใจออก ท่านกล่าวถือเอา