พระไตรปิฎก

บทว่า ตถฏฺเน - โดนสภาพถ่องแท้ คือ โดยสภาพเป็นจริง. อธิบายว่า โดยมีอยู่ตามสภาพของตน ๆ. บทว่า อนตฺตฏฺเน - โดยสภาพมิใช่ตัวตน คือ โดยสภาพ เว้นจากตัวตนอันได้แก่ ผู้กระทำและผู้เสวย. บทว่า สจฺจฏฺเน - โดยสภาพจริง คือ โดยสภาพที่ไม่ผิดจาก ความจริง. อธิบายว่า โดยความเป็นสภาพของตนไม่เป็นอย่างอื่น. บทว่า ปฏิเวธฏฺเน - โดยสภาพควรแทงตลอด คือ ควรแทง ตลอดด้วยญาณ. ในบทนี้พึงทราบการแทงตลอด โดยความไม่ลุ่มหลง และโดยอารมณ์ด้วยญาณอันเป็นโลกุตระ. บทว่า อภิชานนฏฺเน - โดยสภาพที่ควรรู้ยิ่ง คือ โดยสภาพ ที่ควรรู้ยิ่งธรรมนั้น ๆ โดยอารมณ์ด้วยญาณอันเป็นโลกิยะ โดยความ ไม่หลง และโดยอารมณ์ด้วยญาณอันเป็นโลกุตระ. ดังที่พระผู้มีพระ- ภาคเจ้าตรัสไว้ว่า สพฺพํ ภิกฺขเุว อภิญฺเญยฺย๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงควรรู้ยิ่ง. บทว่า ปริชานนฏฺเน - โดยสภาพที่ควรกำหนด รู้ คือ โดยสภาพที่ควรกำหนดรู้ธรรมทั้งหลายที่รู้ยิ่งแล้วโดยสภาวะด้วย ญาณอันเป็นโลกิยะ และโลกุตระโดยนัยที่กล่าวแล้วนั่นแหละ โดยความ ไม่เที่ยงเป็นต้น และโดยการออกไปเป็นต้น เหมือนที่ตรัสไว้ว่า สพฺพํ ภิกฺขเว ปริญฺเยฺยํ๒ ดูก่อนภิกษุทั้งปวง สิ่งทั้งปวงควรกำหนดรู้. ๑. สํ. สฬา. ๑๘/๔๙. ๒. สํ. สฬา. ๑๘/๕๐.