พระไตรปิฎก

และสภาวะตามสมควรแก่ปุญญาภิสังขารเป็นต้นเหล่านั้นทั้งหมด และ ด้วยสามารถเป็นปัจจัยเหมือนกันและไม่เหมือนกัน. อีกอย่างหนึ่ง บุคคลใดหลงไปในสงสารอันมีจุติ และอุปบัติ ในลักษณะแห่งสังขารทั้งหลาย และในธรรมอัน อาศัยกันเกิดขึ้น. บุคคลนั้นย่อมตกแต่งสังขาร ๓ อย่างเหล่านั้น เพราะอวิชชานี้เป็นปัจจัยแห่งสังขาร ๓ เหล่านั้น. เหมือนคนตาบอดแต่กำเนิดไม่มีผู้นำไป บาง ครั้งก็ไปถูกทาง บางครั้งก็ไปนอกทางฉันใด. คนพาล เมื่อท่องเที่ยวไปในสงสารไม่มีผู้แนะ- นำ ก็ฉันนั้น. บางครั้งก็ทำบุญ บางครั้งก็ทำบาป. เมื่อใดคนนั้นรู้ธรรมแล้วตรัสรู้อริยสัจ เมื่อนั้น จัดเที่ยวไปอย่างผู้สงบ เพราะอวิชชาสงบ. บทว่า สงฺขารปจฺจยา วิญฺาณํ - เพราะสังขารเป็นปัจจัย จึง มีวิญญาณ ความว่า กองวิญญาณมี ๖ คือ จักขุวิญญาณ ๑ โสต- วิญญาณ ๑ ฆานวิญญาณ ๖ ชิวหาวิญญาณ ๑ กายวิญญาณ ๑ มโน- วิญญาณ ๑ ในวิญญาณเหล่านั้น จักขุวิญญาณมี ๒ อย่าง คือ กุศล-