พระไตรปิฎก

วิญาณนี้เป็นเพียงธรรมได้ปัจจัยแล้ว ย่อม เข้าถึงภพอื่นด้วยประการฉะนี้ ความเคลื่อนไปจาก ภพ ย่อมไม่มีแก่วิญญาณนั้น วิญญาณเว้นเหตุจาก ภพนั้นก็มีไม่ได้. ท่านอธิบายว่า วิญญาณนี้เกิดขึ้นเพียงอาศัยรูปธรรมและอรูป- ธรรมเป็นปัจจัยอันได้แล้ว ย่อมเข้าถึงภพอื่น มิใช่สัตว์ มิใช่ชีวะด้วย ประการฉะนี้ อนึ่ง ความเคลื่อนจากภพในอดีตมาในภพนี้ของวิญญาณ นั้นก็ไม่มี ความปรากฏของวิญญาณในโลกนี้ เว้นเหตุจากภพอดีตก็มี ไม่ได้. อนึ่ง ในบทนี้ท่านกล่าวว่า การจุติโดยการเคลื่อนไปมีก่อน. การปฏิสนธิโดยการสืบต่อระหว่างภพเป็นต้น มีภายหลัง. ในบทนี้พระสารีบุตรเถระกล่าวไว้ว่า เมื่อมีความไม่เคลื่อนไป ปรากฏอย่างนี้ จะพึงมีผลของสิ่งอื่นโดยความเป็นอื่น เพราะขันธ์ใน อัตภาพมนุษย์นี้ดับไป เพราะกรรมอันเป็นปัจจัยของผลไม่ไปในวิญ- ญาณนั้น มิใช่หรือ. อนึ่ง เมื่อไม่มีผู้เสพ ผลจะพึงมีแก่ใครเล่า. เพราะฉะนั้น วิธีนี้จึงไม่งาม. ท่านกล่าวไว้ในบทนี้ว่า สนฺตาเน ยํ ผลํ เอตํ นาญฺสฺส น จ อญฺโต พีชานํ อภิสงฺขาโร เอตสฺสตฺถสฺส สาธโก.