พระไตรปิฎก

ยตนะ ๑ โสตายตนะ ๑ ฆานายตนะ ๑ ชิวหายตนะ ๑ กายายตนะ ๑ มนายตนะ ๑. ในบทนั้น พึงมีคำถามว่า ข้อนั้นจะพึงรู้ได้อย่างไรว่า นามรูป เป็นปัจจัยแก่สฬายตนะ. ตอบว่า รู้ได้เพราะมีในความเป็นนามรูป. จริงอยู่ อายตนะนั้น ๆ ย่อมมีในความเป็นแห่งนามและรูปนั้น ๆ. มิใช่ มีในที่อื่น. บทว่า สฬายตนปจฺจยา ผสฺโส - เพราะมีสฬายตนะเป็น ปัจจัย จึงมีผัสสะ ความว่า ผัสสะอย่างสังเขปมี ๖ อย่าง มีจักขุสัมผัส เป็นต้น. โดยพิสดารมี ๓๒ อย่าง ดุจวิญญาณ. บทว่า ผสฺสปจฺจยา เวทนา - เพราะมีผัสสะเป็นปัจจัย จึงมี เวทนา ความว่า ท่านกล่าวเวทนา มีจักขุสัมผัสสชาเวทนา เป็นต้นโดยทวาร เวทนาเหล่านั้นโดยประเภทมี ๖ แต่ในที่นี้เวทนา มี ๓๒. บทว่า เวทนาปจฺจยา ตณฺหา - เพราะเวทนาเป็นปัจจัย จึง มีตัณหา ความว่า ในที่นี้ ท่านแสดงตัณหา ๖ อย่าง โดย พระเภท มีรูปตัณหาเป็นต้น ตัณหาอย่างหนึ่ง ๆ