พระไตรปิฎก

เป็นที่อาศัยของสัตว์โลก ที่เรียกกันว่า สัตว์ เพราะอาศัยขันธสันดาน อันเป็นทุกข์. แม้โลกสันนิวาสนั้นก็เป็นไปกับด้วยขันธ์เหมือนกัน. บทว่า อุยฺยุตฺโต-โลกสันนิวาสยกพลแล้ว คือ ทำความ พยายาม ทำความอุตสาหะ เพราะขวนขวายเป็นนิจในกิจหลายอย่าง. อธิบายว่า มีความขวนขวายในสรรพกิจทั้งหลาย. หรือประกอบด้วย ความพยายาม คือ ขวนขวาย. บทว่า ปยาโต - โลกสันนิวาสเคลื่อนพลแล้ว คือ เริ่มจะไป ตายด้วยถึงความไม่มั่นคงดุจแม่น้ำซึ่งเกิดจากภูเขา. บทว่า กุมฺมคฺคํ ปฏิปนฺโน โลกสันนิวาสเดินผิดแล้ว คือ เดินทางผิดอย่างเลวร้าย. ส่วนข้างหน้าท่านกล่าวต่างกันด้วยบทต่าง ๆ ว่า วปถปกฺขนฺโต - แล่นไปผิดทาง บทว่า อุปนียติ - โลกอันชรานำเข้าไป คือ อันชรานำเข้าไป หามรณะ. เพราะท่านกล่าวชราว่า อายุโน สํหาน๑-ความเสื่อมแห่ง อายุ. บทว่า อทฺธุโว - มิได้ยั่งยืน คือไม่มั่นคง ไม่เป็นอย่างนั้น ตลอดกาลเพราะไม่ยั่งยืน ฉะนั้น บทว่า อทฺธุโว นี้ กล่าวถึงเหตุ ของบทก่อนว่า อุปนียติ - อันชรานำเข้าไป. ด้วยบทนี้ ท่านกล่าวถึง ๑. สํ. นิ. ๑๖/๖.