พระไตรปิฎก

ตโถ อวิปรีโต จ อคโท ยสฺส สตฺถุโน วสวฺตีติ โส เตน โหติ สตฺถา ตถาคโต. ศาสดาพระองค์ใด ทรงมีอานุภาพแท้ไม่วิปริต ศาสดาพระองค์นั้น เป็นผู้มีอำนาจ เพราะฉะนั้น พระศาสดาพระองค์นั้น จึงชื่อว่า ตถาคต. บทว่า อปฺปฏิปุคฺคลสฺส ได้แก่ปราศจากบุคคลที่จะเปรียบได้. บุคคลอื่นไรเล่า ชื่อว่า สามารถให้คำปฏิญาณรับรองว่าเราเป็นพุทธะ ไม่มี สำหรับพระตถาคตนั้นเหตุนั้น พระตถาคตนั้น จึงชื่อว่าไม่มีบุคคลเปรียบได้. แก่พระตถาคต ผู้ไม่มีบุคคลเปรียบได้พระองค์นั้น. บทว่า อุปฺปชฺชิ แปลว่า อุบัติแล้ว เกิดขึ้นแล้ว. บทว่า การุญฺตา ได้แก่ ความมีแห่งกรุณา ชื่อว่า การุญฺตา. คำว่า สพฺพสตฺเต เป็นคำกล่าว ครอบคลุมถึงสัตว์ไม่เหลือเลย. อธิบายว่าหมู่สัตว์ทั้งสิ้น. คาถาแม้นี้ มีความที่ กล่าวมาด้วยกถามีประมาณเท่านี้. ครั้งนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้า อันพรหมทูลอาราธนาเพื่อทรงแสดง ธรรมแล้ว ทรงยังพระมหากรุณาให้เกิดในสัตว์ทั้งหลาย มีพุทธประสงค์จะทรง แสดงธรรม จึงตรัสพระคาถาแก่พรหมทั้งหลายว่า ดูก่อนพรหม ประตูทั้งหลายแห่งอมตนคร เรา เปิดสำหรับท่านแล้วละ ขอเหล่าสัตว์ที่มีโสตประสาท จงปล่อยศรัทธาออกมาเถิด แต่ก่อนเราสำคัญว่าจะ ลำบากเปล่าจึงไม่กล่าวธรรมอันประณีตที่ชำนาญใน หมู่มนุษย์. ครั้งนั้น ท้าวสหัมบดีพรหมรู้ว่าเราอันพระผู้มีพระภาคเจ้าทรงเปิด โอกาสเพื่อทรงแสดงธรรมแล้ว จึงประคองอัญชลี อันรุ่งเรืองด้วยทศนัขสโมธาน