พระไตรปิฎก

นักปราชญ์ ท่านเรียกว่า บัณฑิต เพราะการได้เฉพาะซึ่งประโยชน์ในภพนี้ และประโยชน์ในภพหน้า. ใช้ในความหมายว่า ละ ดังในประโยคมีอาทิว่า ภิกษุได้กระทำที่สุดแห่ง ทุกข์ได้แล้ว เพราะละมานะโดยชอบ. ใช้ในความหมายว่า การแทงตลอด ดังในประโยคมีอาทิว่า สภาพแห่งทุกข์มีอรรถว่าบีบคั้น มีอรรถว่าปรุงแต่ง มีอรรถว่าทำให้เดือดร้อน มีอรรถว่าแปรปรวน มีอรรถว่าควรแทงตลอด ในสมยศัพท์มีอรรถเป็นอเนก ด้วยประการฉะนี้. สมวาโย ขโร กาโล สมูโห เหตุเยว จ เอเต ปญฺจาปิ วิญฺเยฺยา สมยา อิธ วิญฺญุนา สมยศัพท์ในอธิการนี้ พึงทราบว่ามี เพียง ๕ คือ ความพร้อมเพรียง ๑ ขณะ ๑ กาล ๑ ประชุม ๑ เหตุ ๑. แท้จริงในบรรดาสมยศัพท์ ๙ อย่างเหล่านั้น ในอธิการว่าด้วยกุศลนี้ ว่า ยสฺมึ สมเย กามาวจรํ กุสลํ ดังนี้ บัณฑิตพึงทราบสมยศัพท์ ๕ มีความพร้อมเพรียงเป็นต้นต่อไป. บรรดาสมยศัพท์เหล่านั้น ความ พร้อมเพรียงแห่งปัจจัยพึงทราบว่าความ พร้อมเพรียง ส่วนสมยศัพท์อันเป็นอรรถ ข้อที่ ๙ (การแทงตลอด) พึงทราบว่าเป็น ขณะหนึ่ง อีกอย่างหนึ่ง จักรแม้ทั้ง ๔ ก็ พึงทราบว่าเป็นขณะ.