พระไตรปิฎก

บรรดาสัตว์ที่มีคุณมีมนุษย์เป็นต้น ปาณาติบาตนั้นชื่อว่ามีโทษน้อย เพราะ สัตว์มีคุณน้อย ชื่อว่ามีโทษมากเพราะมีคุณมาก. เมื่อสัตว์นั้นมีสรีระและคุณ เท่ากัน ก็พึงทราบว่า ปาณาติบาตมีโทษน้อยเพราะความที่กิเลสทั้งหลาย และ ความพยายามอ่อน ชื่อว่ามีโทษมากเพราะกิเลสและความพยายามกล้า. องค์ (ส่วนประกอบ) ของปาณาติบาตนั้น มี ๕ อย่าง คือ ๑. ปาโณ (สัตว์มีชีวิต) ๒. ปาณสญฺิตา (รู้ว่าสัตว์มีชีวิต) ๓. วธกจิตฺตํ (มีจิตคิดฆ่า) ๔. อุปกฺกโม (มีความพยายาม) ๕. เตน มรณํ (สัตว์ตายด้วยความพยายามนั้น) ปาณาติบาตนั้น ประโยค ๖ คือ ๑. สาหัตถิกปโยคะ ๒. อาณัตติกปโยคะ ๓. นิสสัคคิยปโยคะ ๔. ถาวรปโยคะ ๕. วิชชามยปโยคะ ๖. อิทธิมยปโยคะ ก็อรรถนี้ข้าพเจ้าให้พิสดารอยู่ย่อมจะชักช้าไป เพราะฉะนั้น ข้าพเจ้า จักไม่ยังอรรถนั้น และอรรถอื่นอย่างเดียวกันให้พิสดาร แต่ผู้ต้องการอรรถ พิสดารพึงตรวจดูอรรถกถาพระวินัยชื่อ สมันตปาสาทิกา แล้วถือเอาเถิด.