พระไตรปิฎก

มนายตนะ เป็นไฉน ? มนายตนะหมวดละ ๑ คือ มนายตนะเป็นผัสสัมปยุต. มนายตนะ หมวดละ ๒ คือ มนายตะ เป็นสเหตุกะ เป็นอเหตุกะ. มนายตนะหมวดละ ๓ คือ มนายตนะ เป็นกุศล เป็นอกุศล เป็นอัพยากฤต ฯลฯ๑ มนายตนะ หมวดละมากอย่าง ด้วยประการฉะนี้ นี้เรียกว่า มนายตนะ. รูปายตนะ เป็นไฉน ? รูปใด เป็นสี อาศัยมหาภูตรูป ๔ ฯลฯ๒ นี้เรียกว่า รูปธาตุบ้าง นี้เรียกว่า รูปายตนะ. สัททายตนะ คันธายตนะ รสายตนะ โผฏฐัพพายตนะ เป็นไฉน ? ปฐวีธาตุ ฯลฯ นี้เรียกว่าโผฏฐัพพาธาตุบ้าง นี้เรียกว่า โผฏฐัพพายตนะ. ธรรมายตนะ เป็นไฉน ? เวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ สังขารขันธ์ รูปที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้ นับเนื่องในธรรมายตนะ และอสังขตธาตุ. ในธรรมายตนะนั้น เวทนาขันธ์เป็นไฉน ? เวทนาขันธ์หมวดละ ๑ คือ เวทนาขันธ์เป็นผัสสสัมปยุต ฯลฯ เวทนา- ขันธ์หมวดละมากอย่าง ด้วยประการฉะนี้ นี้เรียกว่าเวทนาขันธ์ สัญญาขันธ์ เป็นไฉน ? สัญญาขันธ์หมวดละ ๑ คือ สัญญาขันธ์เป็นผัสสสัมปยุต ฯลฯ สัญญา ขันธ์หมวดละมากอย่าง ด้วยประการฉะนี้ นี้เรียกว่า สัญญาขันธ์. สังขารขันธ์ เป็นไฉน ? ๑. ความที่ ฯลฯ พึงดูในขันธวิภังค์ ข้อ (๗๔) เป็นลำดับไป ๒. ความที่ ฯลฯ พึงดูในธรรมสังคณี ข้อ (๕๒๑)