พระไตรปิฎก

พึงทราบปริเทวะว่าเป็นทุกข์โดยความเป็นวัตถุที่ตั้งแห่งทุกข์ทั้ง ๒ แม้ เหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้. อีกนัยหนึ่ง ยํ โสกสลฺลวิหโต ปริเทวมาโน กณฺโฏฺตาลุตลโสสชมปฺปสยหํ ภิยฺโยธิมตฺตมธิคจฺฉติเยว ทุกฺขํ ทุกฺโขติ เตน ภควา ปริเทวมาห บุคคล ผู้ถูกลูกศรคือความโศกเสียด แทงแล้ว คร่ำครวญอยู่ ย่อมประสบทุกข์ใด ซึ่งทนไม่ได้ อันเกิดแต่แห้งที่คอริมฝีปาก พื้นเพดานอย่างยิ่งเหลือประมาณ ด้วยทุกข์ นั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสปริเทวะคือ ความคร่ำครวญว่าเป็นทุกข์แล. นิเทศแห่งทุกข์และโทมนัส (บาลีข้อ ๑๕๑ - ๑๕๒) ปรากฏชัดแล้ว เพราะข้าพเจ้าพรรณนาไว้ในอรรถกถาธรรมสังคหะ (อรรถกถาอรรถสาลีนี) ในหนหลังนั่นแล. และหมวดธรรม ๔ มีลักษณะเป็นต้นของทุกข์และโทมนัส เหล่านั้น ข้าพเจ้าก็ได้กล่าวไว้ในที่นั้นเหมือนกัน. พึงทราบอรรถกถาแห่งทุกข์เป็นทุกข์เป็นต้น อนึ่ง พึงทราบวินิจฉัยในข้อนี้ว่า พึงทราบอรรถแห่งทุกข์ว่าเป็นทุกข์ และพึงทราบอรรถแห่งโทมนัสว่าเป็นทุกข์ต่อไป ทุกข์และโทมนัสแม้ทั้ง ๒ นี้ พระผู้มีพระเจ้าตรัสว่าเป็นทุกข์ เพราะตัวเองเป็นทุกข์ด้วย เป็นวัตถุที่ตั้ง