พระไตรปิฎก

๓. ทุกขนิโรธ ๔. ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา. [๒๐๑] ในสัจจะ ๔ นั้น ทุกขสมุทัย เป็นไฉน ? ตัณหา นี้เรียกว่า ทุกขสมุทัย. [๒๐๒] ทุกข์ เป็นไฉน ? กิเลสที่เหลือ อกุศลธรรมที่เหลือ กุศลมูล ๓ ที่เป็นอารมณ์ของ อาสวะ กุศลธรรมอันเป็นอารมณ์ของอาสวะที่เหลือ วิบากแห่งกุศลธรรมและ อกุศลธรรมที่เป็นอารมณ์ของอาสวะ ธรรมที่เป็นกิริยามิใช่กุศล อกุศล และ กรรมวิบาก รูปทั้งหมด นี้เรียกว่า ทุกข์. [๒๐๓] ทุกขนิโรธ เป็นไฉน ? การประหาณตัณหา นี้เรียกว่า ทุกขนิโรธ. [๒๐๔] ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทา เป็นไฉน ? ภิกษุในศาสนานี้ เจริญโลกุตรฌาน อันเป็นเครื่องนำออกไปจาก โลก ให้เข้าสู่นิพพาน เพื่อประหาณทิฏฐิ เพื่อบรรลุปฐมภูมิ สงัดจากกาม สงัดจากอกุศลธรรมทั้งหลายแล้ว บรรลุปฐมฌาน ที่มีวิตกมีวิจารมีปีติสุขอัน เกิดแต่วิเวก เป็นทุกขาปฏิปทาทันธาภิญญาอยู่ ในสมัยใด มรรคมีองค์ ๕ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ สัมมาสมาธิ ย่อมมีใน สมัยนั้น. [๒๐๕] ในมรรคมีองค์ ๕ นั้น สัมมาทิฏฐิเป็นไฉน ? ปัญญา กิริยาที่รู้ชัด ฯลฯ ความไม่หลง ความวิจัยธรรม ความเห็นชอบ ธรรมวิจยสัมโพชฌงค์ อันเป็นองค์แห่งมรรค นับเนื่องในมรรค อันใด นี้เรียกว่า สัมมาทิฏฐิ.