พระไตรปิฎก

ในปวัตติกาลนั้นนั่นแหละ นามที่ เป็นวิบากก็เป็นปัจจัย ๔ อย่าง แก่อายตนะ ๕ ที่เหลือ แม้นามที่ไม่ใช่วิบาก ก็ทรงประกาศ ไว้เหมือนอย่างนั้นนั่นแหละ. จริงอยู่ ในปวัตติกาลนั้นแหละ นามที่เป็นวิบากอาศัยวัตถุมีจักขุ- ประสาทเป็นต้นบ้าง วัตถุนอกนี้บ้าง เป็นปัจจัย ๔ อย่าง แก่อายตนะที่เหลือ ๕ มีจักขายตนะเป็นต้น โดยปัจฉาชาตปัจจัย วิปปยุตตปัจจัย อัตถิปัจจัย อวิคต- ปัจจัย แม้นามที่ไม่ใช่วิบาก ก็ทรงประกาศเหมือนนามที่เป็นวิบากนั่นเอง เพราะฉะนั้น แม้นามอันต่างด้วยกุศลเป็นต้น ก็พึงทราบว่าเป็นปัจจัย ๔ อย่าง แก่อายตนะ ๕ เหล่านั้น นามอย่างเดียว เป็นปัจจัยแก่อายตนะใด ๆ และเป็น โดยประการใด ในปฏิสนธิกาลหรือในปวัตติกาล พึงทราบอายตนะนั้น ๆ โดยประการนั้น ๆ อย่างนี้ก่อน. ว่าด้วยรูปเป็นปัจจัยแก่อายตนะ ก็ในอายตนะเหล่านี้ รูปไม่เป็นปัจจัย แม้แก่อายตนะหนึ่งในอรูปภพ แต่เป็นปัจจัย ในภพที่มีขันธ์ ๕ ว่าโดยรูป วัตถุรูปใน ปฏิสนธิกาลเป็นปัจจัย ๖ อย่าง แก่อายตนะ ที่ ๖ ภูตรูปทั้งหลายเป็นปัจจัย ๔ อย่าง แก่อายตนะ โดยไม่แปลกกัน.