พระไตรปิฎก

อนึ่ง บุคคลใด เกิดโรคอย่างหนึ่งแล้ว เริ่มตั้งวิปัสสนาภายในโรค นั่นแหละ แล้วบรรลุพระอรหัตแล้วปรินิพพานด้วยโรคนั้นนั่นแหละ ท่านผู้นี้ ชื่อว่า โรคสมสีสีบุคคล. ถามว่า บุคคลผู้ชื่อว่า ชีวิตสมสีสี เป็นไฉน ? ตอบว่า คำว่า "สีสะ" มี ๑๓ อย่าง คือ ๑. ตัณหา ชื่อว่า ปลิโพธสีสะ ๒. มานะ ชื่อว่า พันธนสีสะ ๓. ทิฏฐิ ชื่อว่า ปรามาสสีสะ ๔. อุทธัจจะ ชื่อว่า วิกเขปสีสะ ๕. อวิชชา ชื่อว่า กิเลสสีสะ ๖. ศรัทธา ชื่อว่า อธิโมกขสีสะ ๗. วิริยะ ชื่อว่า ปัคคหสีสะ ๘. สติ ชื่อว่า อุปัฏฐานสีสะ ๙. สมาธิ ชื่อว่า อวิกเขปสีสะ ๑๐. ปัญญา ชื่อว่า ทัสสนสีสะ ๑๑. ชีวิตินทรีย์ ชื่อว่า ปวัตตสีสะ ๑๒. วิโมกข์ ชื่อว่า โคจรสีสะ ๑๓. นิโรธ ชื่อว่า สังขารสีสะ. บรรดาสีสะเหล่านั้น อรหัตมรรค ย่อมครอบงำอวิชชา คือ กิเลสสีสะ จุติจิตย่อมครอบงำชีวิตนทรีย์ คือ ปวัตตสีสะ จิตที่ครอบงำอวิชชาย่อมไม่อาจ เพื่อจะครอบงำชีวิตนทรีย์ได้ จุติจิตที่ครอบงำชีวิตนทรีย์ก็ไม่อาจเพื่อจะ