พระไตรปิฎก

อรรถกถาบุคคลผู้เป็นสมณะไม่หวั่นไหว เป็นต้น วินิจฉัยในคำว่า "สมณมจโล" เป็นต้น. บทว่า "สมณมจโล" แก้เป็น สมณอจโล ซึ่แปลว่า สมณะผู้ไม่หวั่นไหว ม อักษรกระทำการ เชื่อมบทไว้ อธิบายว่าบุคคลผู้เป็นสมณะ เป็นผู้ไม่หวั่นไหว คือ ผู้เป็นสมณะ ย่อมเป็นผู้มีจิตมั่นคง. สองบทว่า "อยํ วุจฺจติ" ความว่า พระโสดาบันนี้ ท่านเรียกว่า "สมณมจโล" เพราะท่านเป็นผู้ตั้งมั่นด้วยศรัทธา (อจลศรัทธา) อันเป็นเหตุมั่นคงเกิดแล้วในพระศาสนา. ส่วนพระสกทาคามี พระองค์ตรัสว่า "สมณปทุโม" คือ สมณะบัวหลวง เพราะกิเลสอันเป็นเครื่องยินดียังมีอยู่. ท่านกล่าวคำอธิบายไว้ว่า "ก็ชื่อว่า อรรถแห่ง ปทุม ศัพท์ ในคำว่า สมณปทุโม" นี้ ว่ามีความยินดีเป็นอรรถ (รตฺตตฺโถ). พระอนาคามี พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสว่า "สมณปุณฺฑรีโก" คือ สมณะบัวขาว เพราะ ท่านไม่มีกิเลสอันเป็นเครื่องยินดี กล่าวคือ กามราคะ ท่านอธิบายว่า "ก็ ชื่อว่า อรรถแห่ง ปุณฑรีกะ ศัพท์ ในคำว่า "สมณปุณฺฑรีโก" นี้ ว่ามี ความสะอาดเป็นอรรถ. ก็พระขีณาสพ พระองค์ตรัสว่า ชื่อว่า สมณสุขุมาล ในสมณะทั้งหลาย เพราะความเป็นผู้ไม่มีกิเลสทั้งหลาย อันกระทำความ กระด้าง. ก็พระขีณาสพนี้ ชื่อว่าเป็นสมณะ ผู้สุขุมาลโดยแท้ เพราะอรรถว่า ท่านเป็นผู้มีทุกข์น้อย ดังนี้แล. อธิบายบุคคล ๔ จำพวก จบเพียงนี้