พระไตรปิฎก

เฉพาะนามอาหาร ๓ เท่านั้นได้ใน ฆฏนาที่ ๒. ฆฏนาที่ ๓ มีวัตถุเป็นปัจจยุบบันด้วย. ฆฏนาที่ ๔ ไม่มีวัตถุ. ฆฏนาที่ ๕ มีรูปเท่านั้นเป็นปัจจยุบบัน ฆฏนา ๕ ฆฏนาอื่นต่อ จากนั้น มีนัยดังข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลัง. ฆฏนา ๙ ฆฏนาต่อจากนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้ด้วยอำนาจ แห่งอาหาร คือ เจตนา (มโนสัญเจตนาหาร), ๙ ฆฏนานอกจากนั้น ตรัสด้วยอำนาจวิญญาณาหารที่มีอธิบดี, ๖ ฆฏนานอกจากนั้น ตรัส ด้วยอำนาจวิญาณาหารที่มีอธิบดี, ใน ๖ ฆฏนานั้น ๓ ฆฏนา ตรัสด้วย อำนาจธรรมทั้งที่เป็นสวิปากฆฏนาและอวิปากฆฏนาเหมือนกัน (หรือรวม กัน) อีก ๓ ฆฏนา ตรัสด้วยอำนาจสวิปากฆฏนาอย่างเดียว ใน ๓ ฆฏนา นั้น ไม่มีวัตถุรูป เพราะไม่มีโลกิยวิบาก. อินทริยมูลกนัย คำว่า ปุเรชาเต เอกํ ในปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ ใน นัยที่มี อินทริยปัจจัยเป็นมูล มีฆฏนา ๑ คือ อัพยากตะกับอัพยากตะ ด้วย อำนาจแห่งจักขุนทรีย์เป็นต้น. ฆฏนาที่มีมูล ๒ ที่เหลือ พึงทราบตามนัย ที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลัง. ก็ในนัยนี้ มีฆฏนา ๗๖ ฆฏนา. บรรดามฆฏนา ๗๖ ฆฏนาเหล่านั้น ฆฏนาที่ ๑ ได้อินทรีย์ทั้งหมด โดยอรรถว่าเป็นปัจจัย. ฆฏนาที่ ๒ ไม่มีรูปชีวิตินทรีย์ เพราะว่ารูปชีวิตินทรีย์แม้นั้น ย่อม ไม่เป็นที่อิงอาศัย.