พระไตรปิฎก

สมถักขันธกวรรณนา สัมมุขาวินัย วินิจฉัยในสมถักขันธกะ พึงทราบดังนี้:- พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงวางบทมาติกา ๖ มีคำว่า อธมฺมวาที ปุคฺคโล เป็นต้น ตรัสความพิสดารโดยนัยมีคำว่า อธมฺมวาที ปุคฺคโล ธมฺมวาทึ ปุคฺคลํ สญฺาเปติ เป็นต้น บรรดาบทเหล่านั้น บทว่า สญฺาเปติ ได้แก่ กล่าวถ้อยคำ ที่สมกับเหตุ ขู่ให้ยินยอม. บทว่า นิชฺเฌเปติ คือธรรมวาทีบุคคลนั้นจะจ้องดู คือเล็งแล เนื้อความนั้น ด้วยประการใด, ย่อมทำด้วยประการนั้น. สองบทว่า เปกฺเขติ อนุเปกฺเขติ คือธรรมวาทีบุคคลนั้นจะ เพ่งเล็งและเพ่งเล็งบ่อย ๆ ซึ่งเนื้อความนั้น ด้วยประการใด, ย่อมทำ ด้วยประการนั้น . สองบทว่า ทสฺเสติ อนุทสฺเสติ เป็นคำบรรยาแห่งสองบทว่า เปกฺเขติ อนุปกฺเขติ นั้นแล. สองบทว่า อธมฺเมน วูปสมติ มีความว่า เพราะเหตุที่ อธรรมวาทีบุคคลนั้น ยังธรรมวาทีบุคคลนั้นให้หลงแล้ว แสดงอธรรม นั่นเอง โดยนัยมีอาทิว่า นี้เป็นธรรม, อธิกรณ์จึงชื่อว่าระงับโดย อธรรม.