พระไตรปิฎก

บรรดาบทเหล่านั้น สองบทว่า วินโย สํวรตฺถาย มีความว่าวินัย บัญญัติแม้ทั้งสิ้น เพื่อประโยชน์แก่ความสำรวมกายทวารและวจีทวาร คือ เป็นอุปนิสัย อธิบายว่า เป็นปัจจัยแก่ศีล มีอาชีวปาริสุทธิศีลเป็นที่สุด. ใน บททั้งปวง ก็นัยนี้แล. อีกอย่างหนึ่ง ในธรรมทั้งหลายมีความไม่เดือดร้อนเป็นต้น นี้ มีคำ อธิบายว่า ความไม่มีความเดือดร้อนแห่งจิต ด้วยอำนาจแห่งบุญที่ได้กระทำ ไว้ และบาปที่มิได้กระทำไว้ ชื่อว่า ความไม่เดือดร้อน. ปีติอย่างอ่อน ไม่รุนแรง ชื่อว่าปราโมทย์. ปีติอย่างแรง มีกำลัง ชื่อว่าปีติ. ความระงับความกระวนกระวายในกายและจิต ชื่อว่าปัสสัทธิ. สุขทางกายทางจิต ชื่อว่าสุข. จริงอยู่ สุขทั้ง ๒ อย่างนั้น. ย่อมเป็นอุปนิสัยปัจจัยแห่งสมาธิ. ความที่จิตมีอารมณ์เดียว ชื่อว่าสมาธิ. วิปัสสนาอย่างอ่อน ชื่อว่ายถาภูตญาณทัสสนะ. ยถาภูตญาณทัสสนะนี้ เป็นชื่อของญาณที่รู้ความเกิดและความเสื่อม. จริงอยู่ ความที่จิตมีอารมณ์เดียว ย่อมเป็นอุปนิสัยปัจจัยแห่งวิปัสสนา อย่างอ่อน. วิปัสสนาอย่างแรง ซึ่งจัดเป็นชั้นยอด เป็นเหตุให้ถึงความปลีกตัวเสีย ชื่อว่านิพพิทา. อริยมรรค ชื่อว่าวิราคะ อรหัตผล ชื่อว่าวิมุตติ.