พระไตรปิฏก

{๒๑๘} [๔๐] แท้จริง พระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้ว พระสูตรนี้ พระอรหันต์ กล่าวไว้แล้ว ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้

“ภิกษุทั้งหลาย อวิชชา(ความไม่รู้)เป็นหัวหน้าแห่งความถึงพร้อมแห่งอกุศลธรรม ทั้งหลาย อหิริกะ(ความไม่อายบาป) และอโนตตัปปะ(ความไม่กลัวบาป)เป็นไปตาม

ภิกษุทั้งหลาย ส่วนวิชชา(ความรู้)เป็นหัวหน้าแห่งความถึงพร้อมแห่งกุศลธรรม ทั้งหลาย หิริ(ความอายบาป) และโอตตัปปะ(ความกลัวบาป)เป็นไปตาม”

พระผู้มีพระภาคได้ตรัสเนื้อความดังกล่าวมานี้แล้ว ในพระสูตรนั้น จึงตรัส คาถาประพันธ์ดังนี้ว่า

ทุคติ ๑ อย่างใดอย่างหนึ่งในโลกนี้และในโลกอื่น

ทั้งหมดมีอวิชชาเป็นมูลเหตุ

เกิดขึ้นด้วยความปรารถนาและความโลภ

อนึ่ง เพราะมีอวิชชาเป็นมูลเหตุ

คนจึงมีความปรารถนาชั่ว

ไม่มีหิริ ไม่มีความเอื้อเฟื้อ

เขาประสพ ๒ บาปอยู่เสมอ

เพราะบาปนั้น เขาต้องไปเกิดในอบายแน่นอน

เพราะฉะนั้น ภิกษุ เมื่อละฉันทะ โลภะ และอวิชชาได้

ทำวิชชาให้เกิดขึ้น จึงละทุคติทั้งปวงได้

แม้เนื้อความนี้ พระผู้มีพระภาคก็ตรัสไว้แล้ว ข้าพเจ้าได้สดับมาอย่างนี้แล



๑ ทุคติ หมายถึงก่อเกิดทุกข์มีพยาธิ และมรณะ เป็นต้น หรือหมายถึงข้อประพฤติที่ถูกกิเลสมีราคะเป็นต้น ครอบงำ ได้แก่ กายทุจริต วจีทุจริต และมโนทุจริต (ขุ.อิติ.อ. ๔๐/๑๗๖)
๒ ประสพ ในที่นี้หมายถึงสั่งสมบาปมีกายทุจริต เป็นต้น (ขุ.อิติ.อ. ๔๐/๑๗๖)