พระไตรปิฎก

{๑๔๖} ในขณะแห่งอรหัตตมรรค ญาณที่ชื่อว่าสัมมาทิฏฐิ เพราะมีสภาวะเห็น ฯลฯ ญาณที่ชื่อว่าสัมมาสมาธิ เพราะมีสภาวะไม่ฟุ้งซ่าน ย่อมออกจากรูปราคะ (ความ กำหนัดในรูป) จากอรูปราคะ (ความกำหนัดในอรูป) จากมานะ (ความถือตัว) จาก อุทธัจจะ (ความฟุ้งซ่าน) จากอวิชชา (ความไม่รู้) จากมานานุสัย (กิเลสที่นอนเนื่อง อยู่ในสันดานคือมานะ) จากภวราคานุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในสันดานคือภวราคะ) จากอวิชชานุสัย (กิเลสที่นอนเนื่องอยู่ในสันดานคืออวิชชา) ออกจากเหล่ากิเลสที่ เป็นไปตามมิจฉาสมาธินั้น จากขันธ์ทั้งหลาย และออกจากสรรพนิมิตภายนอก เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวว่าปัญญาในการออกและหลีกไปทั้งจากกิเลสขันธ์และ จากนิมิตภายนอก ชื่อว่ามัคคญาณ

{๑๔๗} [๖๒] บุคคลผู้พร้อมเพรียงด้วยอริยมรรค

ย่อมเผากิเลสที่ยังไม่เกิด

ด้วยโลกุตตรฌานที่เกิดขึ้นแล้ว

เพราะเหตุนั้น ท่านจึงกล่าวโลกุตตระว่าเป็นฌาน

บุคคลนั้นย่อมไม่หวั่นไหวเพราะทิฏฐิต่าง ๆ

เพราะเป็นผู้ฉลาดในฌานและวิโมกข์

พระโยคาวจรตั้งจิตมั่นแล้วย่อมเห็นแจ้งฉันใด

เมื่อเห็นแจ้งก็พึงตั้งจิตมั่นฉันนั้น

ทั้งสมถะและวิปัสสนาได้เกิดขึ้นในขณะนั้น

มีส่วนเสมอกันดำเนินไปคู่กัน

ความเห็นว่าสังขารทั้งหลายเป็นทุกข์ นิโรธ ๑ เป็นสุข

ปัญญาที่ออกจากธรรมทั้งสองย่อมถูกต้องอมตบท ๒

๑ นิโรธ ในที่นี้หมายถึงนิพพาน (ขุ.ป.อ. ๑/๖๓/๓๐๐)
๒ อมตบท ในที่นี้หมายถึงนิพพาน (ขุ.ป.อ. ๑/๖๓/๓๐๐)