พระไตรปิฏก

{๑๓๘} [๑๘๘] บุคคลผู้ไปตามกระแส ๑ เป็นไฉน

บุคคลบางคนในโลกนี้เสพกามและทำบาปกรรม ๒ บุคคลนี้เรียกว่า ผู้ไปตาม กระแส

บุคคลผู้ไปทวนกระแส เป็นไฉน

บุคคลบางคนในโลกนี้ไม่เสพกามและไม่ทำบาปกรรม ถึงจะมีทุกข์ โทมนัส ร้องไห้น้ำตานองหน้า แต่ก็ยังประพฤติพรหมจรรย์ให้บริสุทธิ์ บริบูรณ์ได้ บุคคลนี้ เรียกว่า ผู้ไปทวนกระแส

บุคคลผู้มีภาวะตั้งมั่น เป็นไฉน

บุคคลบางคนในโลกนี้ เพราะสังโยชน์เบื้องต่ำทั้ง ๕ ประการสิ้นไป เป็น โอปปาติกะ ปรินิพพานในภพนั้น ไม่กลับมาจากภพนั้นเป็นธรรมดา บุคคลนี้เรียกว่า ผู้มีภาวะตั้งมั่น

บุคคลผู้ลอยบาปข้ามถึงฝั่งดำรงอยู่บนบก เป็นไฉน

บุคคลบางคนในโลกนี้ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติปัญญาวิมุตติอันไม่มีอาสวะเพราะอาสวะ ทั้งหลายสิ้นไปด้วยปัญญาอันยิ่งเองอยู่ บุคคลนี้เรียกว่า ผู้ลอยบาปข้ามถึงฝั่งดำรง อยู่บนบก

{๑๓๙} [๑๘๙] บุคคลผู้มีสุตะน้อย ทั้งไม่เข้าถึงสุตะ ๓ เป็นไฉน

บุคคลบางคนในโลกนี้มีสุตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาตกะ อัพภูตธรรม เวทัลละน้อย แต่เขาหารู้อรรถ ๔ รู้ธรรม ๕ แห่งสุตะน้อยนั้นแล้ว ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมไม่ บุคคลผู้มีสุตะน้อย ทั้งไม่เข้าถึงสุตะ เป็นอย่างนี้

บุคคลผู้มีสุตะน้อย แต่เข้าถึงสุตะ เป็นไฉน

๑ ดู องฺ. จตุกฺก. (แปล) ๒๑/๕/๗-๘
๒ บาปกรรม ในที่นี้หมายถึงการฆ่าสัตว์เป็นต้น (องฺ. จตุกฺก. อ. ๒/๕/๒๘๑)
๓ ดู องฺ. จตุกฺก. (แปล) ๒๑/๖/๙-๑๐
๔ อรรถ ในที่นี้หมายถึงอรรถกถา (องฺ. จตุกฺก. อ. ๒/๖/๒๘๒)
๕ ธรรม ในที่นี้หมายถึงบาลี (องฺ. จตุกฺก. อ. ๒/๖/๒๘๒)