๑. กายสังขาร ๑ ๒. วจีสังขาร ๒

๓. จิตตสังขาร ๓”

{๕๖๑} จิตตคหบดีกล่าวว่า “ดีละ ท่านผู้เจริญ” ชื่นชมยินดีภาษิตของท่านพระกามภู แล้วได้ถามปัญหายิ่งขึ้นไปว่า

“ท่านผู้เจริญ กายสังขารเป็นอย่างไร วจีสังขารเป็นอย่างไร และจิตตสังขาร เป็นอย่างไร”

“คหบดี ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกชื่อว่ากายสังขาร

วิตกวิจารชื่อว่าวจีสังขาร

สัญญาและเวทนาชื่อว่าจิตตสังขาร”

{๕๖๒} จิตตคหบดีกล่าวว่า “ดีละ ท่านผู้เจริญ” ฯลฯ แล้วได้ถามปัญหายิ่งขึ้นไปอีกว่า

“ท่านผู้เจริญ เพราะเหตุไร ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกจึงชื่อว่ากายสังขาร

เพราะเหตุไร วิตกวิจารจึงชื่อว่าวจีสังขาร

เพราะเหตุไร สัญญาและเวทนาจึงชื่อว่าจิตตสังขาร”

“คหบดี ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกเป็นไปในกาย ธรรมเหล่านี้เกี่ยวเนื่อง ด้วยกาย เพราะฉะนั้น ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกจึงชื่อว่ากายสังขาร”

“คหบดี บุคคลตรึกตรองก่อนแล้วจึงเปล่งวาจาภายหลัง เพราะฉะนั้น วิตก วิจารจึงชื่อว่าวจีสังขาร

๑ กายสังขาร หมายถึงสภาพปรุงแต่งการกระทำทางกายหรือกายสัญเจตนา คือ ความจงใจทางกาย (องฺ. ติก.อ. ๒/๒๓/๑๐๑)
๒ วจีสังขาร หมายถึงสภาพปรุงแต่งการกระทำทางวาจา ได้แก่ วิตกวิจารหรือวจีสัญเจตนา คือ ความ จงใจทางวาจา (องฺ.ติก.อ. ๒/๒๓/๑๐๑)
๓ จิตตสังขาร หมายถึงสภาพปรุงแต่งการกระทำทางใจ ได้แก่ สัญญาและเวทนาหรือมโนสัญเจตนา คือ ความจงใจทางใจ (องฺ.ติก.อ. ๒/๒๓/๑๐๑)