พระไตรปิฏก

{๖๙๘} ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม เป็นอย่างไร

คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อละธรรมที่เป็นบาปอกุศลที่เกิดขึ้นแล้ว

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

{๖๙๙} ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม เป็นอย่างไร

คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อทำกุศลธรรมที่ยังไม่เกิดให้เกิดขึ้น

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

{๗๐๐} ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม เป็นอย่างไร

คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้สร้างฉันทะ พยายาม ปรารภความเพียร ประคองจิต มุ่งมั่นเพื่อความดำรงอยู่ ไม่เลือนหาย ภิญโญภาพ ไพบูลย์ เจริญเต็มที่แห่งกุศลธรรมที่เกิดขึ้นแล้ว

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ (๑๓-๑๖)

{๗๐๑} ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม เป็นอย่างไร

คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยฉันทสมาธิปธานสังขาร ๑

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

{๗๐๒} ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม เป็นอย่างไร

คือ ภิกษุในธรรมวินัยนี้เจริญอิทธิบาทที่ประกอบด้วยวีริยสมาธิปธานสังขาร

นี้เราเรียกว่า ทางที่ให้ถึงอสังขตธรรม ฯลฯ

๑ ฉันทสมาธิ หมายถึงสมาธิที่เกิดจากฉันทะ ปธานสังขาร หมายถึงความเพียรที่มุ่งมั่น (ปธาน) คำว่า ฉันทสมาธิปธานสังขาร จึงหมายถึงสมาธิที่เกิดจากฉันทะและความเพียรที่มุ่งมั่น วีริยสมาธิ จิตตสมาธิ และวีมังสาสมาธิ ก็มีอรรถาธิบายเช่นเดียวกัน (องฺ. เอกก. อ. ๑/๓๙๘/๔๔๕)