พระไตรปิฎก

ภายใน เป็นข้าศึกภายใน ๓ ประการเป็นไฉน ? คือ โลภะ ๑ โทสะ ๑ โมหะ ๑ ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย อกุศลธรรม ๓ ประการนี้แล เป็นอมิตร เป็นศัตรู เป็นเพชฌฆาต เป็นข้าศึกภายใน. โลภะให้เกิดความฉิบหาย โลภะทำจิต ให้กำเริบ ชนไม่รู้สึกโลภะนั้นอันเกิดแล้ว ในภายในว่าเป็นภัย คนโลภย่อมไม่รู้ ประโยชน์นี้ ย่อมไม่เห็นธรรม โลภะย่อม ครอบงำนรชนในขณะใด ความมืดตื้อ ย่อมมีในขณะนั้น ก็ผู้ใดละความโลภได้ ขาด ย่อมไม่โลภในอารมณ์เป็นที่ตั้งแห่ง ความโลภ ความโลภอันอริยมรรคย่อมละ เสียได้จากบุคคลนั้น เปรียบเหมือนหยดน้ำ ตกไปจากใบบัวฉะนั้น. โทสะให้เกิดความฉิบหาย โทสะทำ จิตให้กำเริบ ชนไม่รู้จักโทสะนั้นอันเกิด ในภายในว่าเป็นภัย คนโกรธย่อมไม่รู้จัก ประโยชน์ ย่อมไม่เห็นธรรม โทสะย่อม ครอบงำนรชนในขณะใด ความมืดตื้อ ย่อมมีในขณะนั้น ก็บุคคลใดละโทสะได้ ขาด ย่อมไม่ประทุษร้ายในอารมณ์เป็นที่ ตั้งแห่งความประทุษร้าย โทสะอันอริย- มรรคย่อมละเสียได้จากบุคคลนั้น เปรียบ เหมือนผลตาลสุกหลุดจากขั้วฉะนั้น.