พระไตรปิฎก

โยกตัวอยู่เป็นนิตย์ เพราะฉะนั้น จึงเรียกว่า ปจลกะ. บทว่า ทนฺธปรกฺกโม แปลว่า มีความเพียรอ่อน. ตัวคชกุมภะได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวคาถาที่ ๒ ว่า :- โพรงไม้และช่องแผ่นดิน (ระแหง) มี อยู่เป็นอันมาก ถ้าพวกข้าพเจ้าไปไม่ถึงโพรง ไม้หรือช่องแผ่นดินเหล่านั้น พวกข้าพเจ้าก็ ต้องตาย. คำที่เป็นคาถานั้นมีใจความว่า ข้าแต่ท่านบัณฑิต ชื่อว่าการไป ที่ยิ่งกว่านี้ของพวกข้าพเจ้าไม่มี ก็ในป่านี้มีโพรงไม้และช่องแผ่นดิน อยู่เป็นอันมาก ถ้าพวกข้าพเจ้าไปไม่ทันถึงโพรงไม้หรือช่องแผ่นดิน เหล่านั้น พวกข้าพเจ้าก็ต้องตาย คือว่า ความตายเท่านั้นจะมีแก่พวก ข้าพเจ้า. พระโพธิสัตว์ได้ฟังดังนั้น จึงกล่าวคาถา ๒ คาถานอกนี้ว่า :- ในเวลาที่จะต้องทำช้า ๆ ผู้ใดรีบด่วน ทำเสียเร็ว ในเวลาที่จะต้องรีบด่วนทำ กลับ ทำช้าไป ผู้นั้นย่อมตัดรอนประโยชน์ของตน เอง เหมือนคนเหยียบใบตาลแห้งให้แหลก ละเอียดไปฉะนั้น.