พระไตรปิฎก

บทว่า สิวฆาตํ ความว่า มีทุกข์ด้วยทุกข์ทางใจ. บทว่า สอุปายสํ ความว่า ประกอบด้วยความคับแค้น. บทว่า สปริฬาหํ ความว่า เป็นไปด้วยความกระวนกระวาย. บทว่า น นิพฺพิทาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อต้องการความเบื่อ หน่ายในวัฏฏะ. บทว่า น วิราคาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อต้องการความคลาย กำหนัดในวัฏฏะ. บทว่า น นิโรธาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อดับวัฏฏะ. บทว่า น อุปสมาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อเข้าไปสงบวัฏฏะ. บทว่า น อภิญฺาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อรู้ยิ่งพระนิพพาน. บทว่า น สมฺโพธาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อรู้แจ้งวัฏฏะด้วย. บรรลุถึงความดับกิเลส. บทว่า น นิพฺพานาย ความว่า ไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์คือ อมตนิพพาน ก็บทว่า นิพฺพิทาย ในที่นี้ได้แก่ วิปัสสนา. บทว่า วิราคาย ได้แก่มรรค. บทว่า นิโรธาย อุปสมาย ได้แก่นิพพาน. บทว่า อภิญฺาย สมฺโพธาย ได้แก่ มรรค. บทว่า นิพฺพานาย ได้แก่นิพพานนั่นเอง. วิปัสสนาท่านกล่าวใน ฐานะเดียว มรรคท่านกล่าวในฐานะ ๓ นิพพานท่านกล่าวในฐานะ ๓ ด้วยประการอย่างนี้แล. พึงทราบกถาว่าด้วยการกำหนดด้วยประการฉะนี้.