พระไตรปิฎก

๔๘. อรรถกถาวิโมกขวิวัฏญาณุทเทส ว่าด้วย วิโมกขวิวัฏญาณ ในคำนี้ว่า โวสฺสคฺเค ปญฺา - ปัญญาในการสละ พึงทราบ วินิจฉัยดังต่อไปนี้ ธรรมใดย่อมสลัดออก ฉะนั้น ธรรมนั้นชื่อว่า โวสสัคคะ - การสลัดออก, การสละเสียได้ซึ่งกามฉันทะเป็นต้น เป็น ปัญญาในคุณมีเนกขัมมะเป็นต้น. คำว่า วิโมกฺขวิวฏเฏ าณํ - ญาณในการหลีกออกแห่ง จิตด้วยวิโมกข์ ความว่า ธรรมใดย่อมพ้นจากนิวรณ์ทั้งหลายมีกาม- ฉันทะเป็นต้น ฉะนั้น ธรรมนั้นชื่อว่า วิโมกข์, การหลีกออก คือ วิโมกข์ ชื่อว่า วิโมกขวิวัฏฏะ, วิโมกขวิวัฏฏะนั้นนั่นแหละเป็นญาณ. ๔๙. อรรถกถาสัจวิวัฏญาณุทเทส ว่าด้วย สัจวิวัฏญาณ คำว่า ตถฏฺเ ปญฺา - ปัญญาในสภาวะที่เป็นจริง ความว่า ปัญญาที่เป็นไปโดยไม่หลงด้วยสามารถแห่งกิจในสภาวธรรมอันไม่วิปริต ในสัจจะหนึ่ง ๆ สัจจะละ ๔ ๆ. คำว่า สจฺวิวฏฺเฏ าณํ - ญาณในการหลีกออกด้วยสัจจะ ความว่า ธรรมใดย่อมหลีกออกด้วยสามารถแห่งการออกจากส่วนสุดทั้ง