พระไตรปิฎก

(๒๗๖) บทว่า วชฺชํ - โทษ ท่านทำเป็นนปุงสกลิงค์ เพราะ ไม่ได้แสดงด้วย บทว่า อสุโภ. บทว่า กิเลสุ คือ กิเลสมีราคะเป็นต้น. บทว่า ทุจฺจริตา คือ ทุจริตมีปาณาติบาตเป็นต้น. บทว่า อภิสงฺขารา คือ สังขารมีปุญญาภิสังขารเป็นต้น. บทว่า ภวคามิกมฺมา - กรรมอันเป็นเหตุให้สัตว์ไปสู่ภพ ชื่อว่า ภวคามิโน เพราะสัตว์ทั้งหลายไปสู่ภพด้วยอำนาจการให้วิบากของตน. ท่านกล่าวกรรมอันให้เกิดวิบากแม้ในอภิสังขารทั้งหลาย. บทว่า อิติ เป็นบทแสดงประการดังกล่าวแล้ว. บทว่า อิมสฺมิญฺจ โลเก อิมสฺมิญฺจ วชฺเช - ในโลกนี้และใน โทษนี้ คือ ในโลกและในโทษดังกล่าวแล้ว. บทว่า ติพฺพา ภยสญฺา - ความสำคัญว่าเป็นภัยอันแรงกล้า คือ ความสำคัญว่าเป็นภัยมีกำลัง แต่ท่านกล่าวอรรถแห่ง พล ศัพท์ว่า ติพฺพา. ท่านกล่าวอรรถแห่ง ภย ศัพท์ว่า ภยสญฺา. เพราะว่า โลกและโทษทั้งสอง ชื่อว่า ภัย เพราะเป็นวัตถุแห่งภัย และเพราะ เป็นภัยเอง. ความสำคัญว่า ภัย ก็ชื่อว่า ภยสญฺญา. บทว่า ปจฺจุปฏฺิตา โหติ - ปรากฏแล้ว คือ ปรากฏเพราะ อาศัยภัยนั้น ๆ. บทว่า เสยฺยถาปิ อุกฺขิตฺตาสิเต วธเก - เหมือน ความสำคัญในศัตรูผู้เงื้อดาบ คือ ความสำคัญว่าเป็นภัยกล้าแข็งปรากฏ