พระไตรปิฎก

เพราะวิการ (เปลี่ยนแปลง) ใหญ่ ๑ เพราะเป็นกองใหญ่ที่มีอยู่ ๑. บรรดาเหตุเหล่านั้น ข้อว่า มหาภูตรูปปรากฏเป็นของใหญ่ มีอธิบายว่า รูปเหล่านั้น ปรากฏเป็นของใหญ่ในอนุปาทินนกสันดานบ้าง๑ ในอุปาทินนก- สันดานบ้าง๒ บรรดาสันดานทั้ง ๒ นั้น พึงทราบในอนุปาทินนกสันดานโดย ความเป็นของใหญ่อย่างนี้ จริงอยู่ จักรวาลหนึ่งยาวและกว้างถึง ๑,๒๐๓,๔๕๐ โยชน์ (หนึ่งล้าน สองแสนสามพันสี่ร้อยห้าสิบโยชน์) วัดโดยรอบ ตามคาถาที่ท่านประพันธ์ไว้ว่า สพฺพํ สตสหสฺสานิ ฉตฺตึส ปริมณฺฑลํ ทสญฺเจว สหสฺสานิ อฑฺฒุฑฺฒานิ สตานิ จ จักรวาลทั้งหมดมีสัณฐานกลม วัด โดยรอบได้ ๓,๖๑๐,๓๕๐ โยชน์ (สามล้าน หกแสนหนึ่งหมื่นสามร้อยห้าสิบโยชน์). ในจักรวาลนั้น มีคาถาว่า ทุเว สตสหสฺสานิ จตฺตาริ นหุตานิ จ เอตฺตกํ พหลตฺเตน สํขาตายํ พสุนฺธรา แผ่นดินนี้ วัดโดยส่วนหนาได้เท่านี้ คือ ๒๔๐,๐๐๐ โยชน์ (สองแสนสี่หมื่นโยชน์). แผ่นดินนั้นนั่นแหละมีน้ำรองแผ่นดิน (ดังคาถาว่า) จตฺตาริ สตสหสฺสานิ อฏฺเว นหุตานิ จ เอตฺตกํ พหลตฺเตน ชลํ วาเต ปติฏฺิตํ ๑. หมายถึงรูปที่สืบต่อกันที่ไม่มีใจครอง ๒. หมายถึงรูปที่สืบต่อกันที่มีใจครอง