พระไตรปิฎก

ก็บรรดาธรรมเหล่านั้น แม้ธรรมอย่างหนึ่ง ย่อมไม่อาจปรารภ อัปปมาณธรรมให้เป็นไป เพราะฉะนั้น ธรรมเหล่านั้น จึงชื่อว่า น อปฺป- มาณารมฺมณา (มีอารมณ์เป็นอัปปมาณะไม่ได้). จิตตุปบาทสัมปยุตด้วยญาณ ๘ คือ ฝ่ายอกุศล ๔ ฝ่ายกิริยา ๔ มี อารมณ์เป็นปริตตะ มหัคคตะ นวัตตัพพะ ในเวลาพระเสกขบุคคล ปุถุชน และพระขีณาสพปรารภธรรมมีประการตามที่กล่าวแล้วเป็นไปในการให้ ทาน การพิจารณา และการฟังธรรมโดยเคารพเป็นต้น. จิตตุปบาทสัมปยุต ด้วยญาณะ ๘ เหล่านั้น พึงทราบว่า เป็นธรรมมีอารมณ์เป็นอัปปมาณะในกาล แห่งโคตรภู และในกาลพิจารณาโลกุตรธรรม. ว่าด้วยจตุตถฌาน ๑๒ อย่าง อนึ่ง รูปาวจรจตุตถฌานนี้ใด รูปาวจรจตุตถฌานนั้นฝ่ายกุศลก็ดี ฝ่าย กิริยาก็ดี มีอย่างละ ๑๒ อย่าง คือ จตุตถฌานอันเป็นบาทในธรรมทั้งปวง ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในอากาสกสิน ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในอาโลกกสิณ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในพรหมวิหาร ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในอานาปานะ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในอิทธิวิธะ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในทิพยโสต ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในเจโตปริยญาณ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในยถากัมมูปคญาณ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในทิพยจักขุญาณ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในบุพเพนิวาสญาณ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในบุพเพนิวาสญาณ ๑ จตุตถฌานที่เป็นไปในอนาคตังสญาณ ๑.