พระไตรปิฎก

ภวจักรนี้เกิดขึ้นพร้อมแล้วประกอบ ด้วยเหตุ เป็นทุกข์ ไม่เที่ยง มีความหวั่นไหว เปลี่ยนแปลง ไม่ยั่งยืน ธรรมทั้งหลาย ย่อม เกิดแต่ธรรมทั้งหลาย โดยความเป็นเหตุ เพราะในธรรมเหล่านี้หาตัวตน และคนอื่น มิได้. ธรรมและอธรรม ย่อมยังธรรมและ อธรรม ให้เกิดขึ้นเอง เพราะปัจจัยคือเหตุ เป็นองค์ประกอบ ก็พระธรรมอันพระพุทธ- เจ้า ทรงแสดงไว้ เพื่อความดับซึ่งเหตุ ทั้งหลาย. เมื่อเหตุทั้งหลายดับแล้ววัฏฏะก็ขาด ไม่หมุนเวียน ผู้ประพฤติพรหมจรรย์ใน พระธรรมวินัยนี้ ย่อมมีเพื่อทำซึ่งที่สุดแท่ง ทุกข์ ด้วยประการฉะนี้ อนึ่ง เมื่อค้นหา ความเป็นสัตว์ไม่ได้ ความขาดสูญและความ ยั่งยืน ก็ย่อมไม่มี. ก็ในคำว่า วัฏฏะ ๓ ย่อมหมุนไปไม่มีกำหนด นี้ อธิบายว่า ภวจักรนี้มีวัฏฏะ ๓ ด้วยวัฏฏะ ๓ เหล่านั้น คือ "สังขารและภพ เป็นกรรมวัฏ อวิชชา ตัณหา อุปาทาน เป็นกิเลสวัฏ วิญญาณ นามรูป สฬาตนะ ผัสสะ และเวทนา เป็นวิปากวัฏ" พึงทราบว่า ย่อมหมุนไปโดยการหมุนไป