พระไตรปิฎก

รอบบ่อย ๆ ชื่อว่า ไม่มีกำหนดเพราะมีปัจจัยไม่ขาดสายตลอดเวลาที่กิเลสวัฏ ยังไม่ขาดทีเดียว. ภวจักรนี้ เมื่อหมุนอย่างนี้ พึงทราบ โดยความเป็นสัจจะ และ เป็นแดนเกิดแห่งสัจจะ ๑ โดยกิจ ๑ โดยการ ห้าม ๑ โดยการอุปมา โดยประเภทแห่งความ ลึกซึ้ง ๑ โดยประเภทแห่งนัย ๑ ตามควร. พึงทราบโดยความเป็นสัจจะและเป็นแดนเกิด ในคาถานั้น เพราะคำที่ตรัสไว้ในสัจจวิภังค์ว่า " กุศลและอกุศลกรรม เป็นสมุทยสัจจะ โดยไม่แปลกกัน " ดังนี้ ฉะนั้น คำว่า อวิชฺชาปจฺจยา สงฺขารา ดังนี้ ได้แก่ สังขารทั้งหลายเกิดเพราะอวิชชา จัดเป็นสัจจะที่ ๒ มี สัจจะที่ ๒ เป็นแดนเกิด. วิญญาณเกิดแต่สังขารทั้งหลาย จัดเป็นสัจจะที่ ๑ มีสัจจะ ๒ เป็นแดนเกิด. นามรูปเป็นต้นมีวิปากเวทนาเป็นที่สุด เกิดเพราะ วิญญาณเป็นต้น จัดเป็นสัจจะที่ ๑ มีสัจจะที่ ๑ เป็นแดนเกิด ตัณหาเกิด แต่เวทนา จัดเป็นสัจจะที่ ๒ มีสัจจะที่ ๑ เป็นแดนเกิด. อุปาทานเกิดแต่ ตัณหา จัดเป็นสัจจะที่ ๒ มีสัจจะที่ ๒ เป็นแดนเกิด. ภพเกิดแต่อุปาทาน จัดเป็นสัจจะทั้ง ๒ คือที่ ๑ และที่ ๒ เกิดแต่สัจจะที่ ๒ เป็นแดนเกิด. ชาติเกิด แต่ภพ จัดเป็นสัจจะที่ ๑ เกิดแต่สัจจะที่ ๒. ชรามรณะเกิดแต่ชาติ จัดเป็น สัจจะที่ ๑ มีสัจจะที่ ๑ เป็นแดนเกิด. ภวจักรน้ พึงทราบโดยเป็นสัจจะ และเป็นแดนเกิดตามควร ดังพรรณนามาฉะนี้ก่อน.