พระไตรปิฎก

๓. มธุรภาณีบุคคล บุคคลผู้มีวาจาเหมือนน้ำผึ้ง เป็นไฉน ? บุคคลบางคนในโลกนี้ วาจานั้นใดไม่มีโทษ สบายหู เป็นที่ตั้งแห่ง ความรัก จับใจ เป็นของชาวเมือง อันคนมากใคร่ เป็นที่ชอบใจของคนมาก เป็นผู้กล่าววาจาเช่นนั้น บุคคลนี้เรียกว่า ผู้มีวาจาเหมือนน้ำผึ้ง. อรรถกถาคูถภาณีบุคคล เป็นต้น บทว่า "สภคฺโค" ได้แก่ อยู่ในสภา คือ ที่ประชุม. บทว่า "ปริสคฺคโต" ได้แก่ อยู่ในบริษัทชาวบ้าน. บทว่า "คามมชฺฌคฺคโต" ได้แก่ อยู่ในท่ามกลางแห่งชาวชนบท ทั้งหลาย. บทว่า "าติมชฺฌคฺคโต" ได้แก่ อยู่ในท่ามกลางแห่งทายาท ทั้งหลาย (ผู้รับมรดกเรียก ทายาท) บทว่า "ปูคมชฺฌคฺคโต" ได้แก่ อยู่ในท่ามกลางแห่งอำมาตย์ ทั้งหลาย. บทว่า "ราชกุลมชฺฌคฺคโต" ได้แก่ อยู่ในโรงมหาวินิจฉัย ใน ท่ามกลางราชตระกูล. บทว่า "อภินีโต" ได้แก่ ถูกเขานำไปเพื่อประโยชน์แก่การซักถาม. บทว่า "สกฺขิ ปุฏฺโ" ได้แก่ ถูกเขากระทำให้เป็นพยานแล้วซัก. คำว่า "เอหมฺโภ ปุริส" นี้ เป็นคำอาลปนะ คือ คำสำหรับร้อง เรียก. คำว่า "อตฺตเหตุ วา ปรเหตุ วา" ได้แก่ เพราะเหตุแห่งอวัยวะ มีมือและเท้าเป็นต้น หรือเพราะเหตุแห่งทรัพย์ของตนหรือของผู้อื่น.