พระไตรปิฎก

มี ๓ อย่าง คือ ที่เป็น อารัมมณูปนิสสยะ อนันตรูปนิสสยะ และ ปกตูปนิสสยะ ที่เป็น อารัมมณูปนิสสยะ ได้แก่ ๑. พระอรหันต์กระทำผลให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้ว พิจารณา กระทำนิพพานให้เป็นอารมณ์อย่างหนักแน่น แล้วพิจารณา. ๒. นิพพานเป็นปัจจัยแก่ผล ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย. ที่เป็น อนันตรูปนิสสยะ ได้แก่ ๑. ขันธ์ทั้งหลายที่เป็นอัพยากตวิบากและอัพยากตกิริยา ที่เกิด ก่อน ๆ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ทั้งหลาย ที่เป็นอัพยากตวิบาก และอัพยากต- กิริยาที่เกิดหลัง ๆ ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย. ๒. ภวังคจิต เป็นปัจจัยแก่อาวัชชนะ. ๓. กิริยา เป็นปัจจัยแก่วุฏฐานะ. ๔. อนุโลมของพระอรหันต์ เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ. ๕. เนวสัญญานาสัญญายตนกิริยาของพระอริยบุคคลผู้ออกจาก นิโรธ เป็นปัจจัยแก่ผลสมาบัติ ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย. ที่เป็น ปกตูปนิสสยะ ได้แก่ ๑. สุขทางกาย เป็นปัจจัยแก่สุขทางกาย ทุกข์ทางกาย และ ผลสมาบัติ ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย. ๒. ทุกข์ทางกาย เป็นปัจจัยแก่สุขทางกาย ทุกข์ทางกาย และ ผลสมาบัติ ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย. ๓. อุตุเป็นปัจจัยแก่สุขทางกาย ทุกข์ทางกาย และผลสมาบัติ ด้วยอำนาจของอุปนิสสยปัจจัย.