พระไตรปิฎก

อุปนิสสยมูลกนัย พึงทราบวินิจฉัยในฆฏนาที่มี อุปนิสสยปัจจัยเป็นมูล ต่อไป. สอง บทว่า อารมฺมเณ สตฺต ในอารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ คือ วิสัชนาที่ได้ ในอารัมมณูปนิสสยปัจจัย. คำว่า อธิปติยา สตฺต ในอธิปติปัจจัย มี ๗ วาระ ก็ได้แก่วาระเหล่านั้นเหมือนกัน. บรรดาอนันตรปัจจัยและ สมนันตรปัจจัย วิสัชนาเหล่านั้นแหละได้ในอนันตรปนิสสยปัจจัยด้วย. สองบทว่า นิสฺสเย เอกํ ในนิสสยปัจจัย มี ๑ วาระคือ วัตถุเป็นปัจจัย แก่อกุศล. สองบทว่า ปุเรชาเต เอกํ ในเปุเรชาตปัจจัย มี ๑ วาระ ได้แก่ วัตถุหรืออารมณ์เป็นปัจจัยแก่อกุศลนั้นนั่นเอง. สองบทว่า อาเส- วเน ตีณิ ในอาเสวนปัจจัย มี ๓ วาระ ตรัสไว้ด้วยอำนาจอนันตรูป- นิสสยปัจจัย. สองบทว่า กมฺเม เทฺว ในกัมมปัจจัย มี ๒ วาระ ตรัสไว้ ด้วยอำนาจปกตูปนิสสยปัจจัย. แต่ว่า โลกุตตรกุศลเจตนา ย่อมเป็นแม้ อนันตรปนิสสยปัจจัย. สองบทว่า วิปฺปยุตฺเต เอกํ ในวิปปยุตตปัจจัย มี ๑ วาระ ตรัสไว้ด้วยอำนาจอารัมมณูปนิสสัย. ในอัตถิปัจจัยและอวิคต- ปัจจัยก็เหมือนกัน. วิสัชนา ๗ วาระ ในนัตถิปัจจัย และ วิคตปัจจัย เหมือนกับ อนันตรปัจจัย. ก็ฆฏนาที่มี อุปนิสสยปัจจัยเป็นมูล มี ๗ ฆฏนา บรรดาฆฏนา เหล่านั้น ๓ ข้อข้างต้น ตรัสด้วยอำนาจอารัมมณูปนิสสยปัจจัย. ใน ๓ ฆฏนานั้น ในฆฏนาที่ ๑ บทว่า สตฺต ๗ วาระ ความว่า มีวิสัชนา ๗ อย่างนี้ คือ กุศลเป็นปัจจัยแก่กุศลเป็นต้น อัพยากตะก็เหมือนกัน (รวม เป็น ๖) อกุศลเป็นปัจจัยแก่อกุศลอย่างเดียว.