พระไตรปิฎก

วิภังค์. คำว่า อฏฺ ๘ ใน ฆฏนาที่ ๒ ได้แก่วิสัชนา ๘ วาระ คือ วิสัชนา ๗ วาระ ด้วยอำนาจแห่งสหชาตาธิปติปัจจัย และ ๑ วาระ ที่ อกุศลกระทำวัตถุให้หนัก. คำว่า สตฺต ๗ วาระ ใน ฆฏนาที่ ๓ คือ วิสัชนา ๗ วาระ ที่ได้ แล้วในอินทริยปัจจัยนั่นเทียว. คำว่า ปญฺจ ๕ วาระ ใน ฆฏนาที่ ๔ คือ วิสัชนา ๕ วาระ ที่ได้ แล้วในวิปปยุตตปัจจัยนั่นเทียว. คำว่า จตฺตาริ ๔ วาระ ใน ฆฏนาที่ ๕ ได้แก่ วิสัชนาที่มีกุศล เป็นต้น เป็นปัจจัยแก่รูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน และวัตถุเป็นปัจจัยแก่ อกุศล. คำว่า ตีณิ ๓ วาระ ใน ฆฏนาที่ ๖ คือ กุศลเป็นต้น เป็นปัจจัย แก่รูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน. ในบรรดาฆฏนา ๔ ฆฏนาด้วยสามารถแห่ง ปุเรชาตปัจจัย. คำว่า ตีณิ ๓ วาระ ใน ฆฏนาที่ ๑ วัตถุเป็นปัจจัยแก่กุศลเป็นต้น และวัตถุ มีจักขุเป็นต้นเป็นปัจจัยแก่อัพยากตะ. ใน ฆฏนาที่ ๒ วัตถุเท่านั้น เป็นปัจจัยแก่กุศลเป็นต้น. ใน ฆฏนาที่ ๓ คำว่า เอกํ คือ วัตถุเป็นปัจจัยแก่อกุศล. ใน ฆฏนาที่ ๔ วัตถุมีจักขุเป็นต้น เป็นปัจจัย แก่หมวด ๕ แห่ง วิญญาณจิต (คือ ทวิปัญจวิญญาณ). ผู้ศึกษาพึงทราบโดยนัยที่ข้าพเจ้า จำแนกฆฏนา ๑๐ ออกเป็น ๒ ฝ่าย คือ สวิปากฆฏนา และ อวิปาก- ฆฏนา ด้วยอำนาจของสหชาตปัจจัยแล้วกล่าวไว้ในสหชาตมูลกนัย.